نقد شبهات پيرامون قرآن كريم - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٧٣ - نكتهاى ادبى در آيه

راز در اين همه، مشكل به يادسپارى زن است كه به طبيعت زنانه‌اش باز مى‌گردد.

شيخ طبرسى مى‌گويد: زيرا فراموشى در زنان بيشتر است تا مردان،[١] البته در اين گونه امور كه به شؤون خانواده و تربيت كودكان ارتباط نمى‌يابد.

نكته‌اى ادبى در آيه‌

پرسشى در اينجا مطرح است كه تكرار كلمه «احداهما» به چه منظور است، آيا كفايت نمى‌كرد گفته شود «أن تضلّ إحداهما فتذكّرها الأخرى»؟

بايد گفت با توجه به محتواى آيه اين تعبير رسا نبوده است، زيرا اين گونه تعبير كردن معناى آن چنين خواهد شد: اگر يكى از آن دو زن شاهد، چيزى از آنچه در خاطر داشت فراموش كرد آن ديگرى بدو يادآور مى‌شود، حال آن كه منظور آيه اين نيست، بلكه مراد اين است كه آنها هر دو در معرض اشتباه و فراموشى هستند، پس هريك متمّم و مكمّل نقص شهادت ديگرى است، و با اين تعامل و همكارى در گواهى و تكميل شهادت هريك با شهادت ديگرى يك شهادت كامل به دست مى‌آيد، در برابر شهادت مرد كه به تنهايى كامل است، و از اين رو لازم بوده كه كلمه «احداهما» تكرار شود، تا اين معنى رسانده شود.[٢]

طبرسى دليل ديگرى از وزير اديب، حسين بن على مغربى نقل مى‌كند كه معناى آيه چنين است: كه اگر يكى از دو شهادت كه از يكى از آن دو صادر شده به بيراهه رفت، آن ديگرى او را بدان يادآور شود. پس «احداهما» ى اولى نفى يكى از دو شهادت و «احداهما» ى دوم؛ يعنى يكى از آن دو زن. بنابراين آيه اين گونه معنى مى‌شود: مبادا يكى از دو شهادت گم شود؛ يعنى با فراموشى از بين برود، پس يكى از آن دو زن، ديگرى را يادآور شود، و بدين گونه تكرار در لفظ نشده است.

شيخ طبرسى مؤيدى براى اين وجه آورده كه فراموش كردن گواهى، ضلال ناميده نمى‌شود و به آن كه شهادت را فراموش كرده ضالّ گفته نمى‌شود، زيرا ضلال به معناى گم شدن است و زن كه گم نمى‌شود، بلكه درباره گواهى گفته مى‌شود: ضلّت؛ و

[١] . ر. ك: مجمع البيان، ١/ ٣٩٨، و تفسير قاسمى، ١/ ٦٣٥.

[٢] . ر. ك: تفسير المنار، ٣/ ١٢٣.