نقد شبهات پيرامون قرآن كريم - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤١٤ - ٦ كوههايى از ابر يخزده
بيشتر مفسران پيشين به راحتى از كنار اين واژهها گذشتهاند! البته برخى از آنان اين كلمات را بر معناى ظاهرى حمل كردهاند؛ مثلًا صاحب مجمع البيان مىگويد:
«در آسمان كوههايى از يخ هست كه باران از آنها نازل مىشود؛ همان سان كه بر اثر ذوب انبوه برفها آب از كوهها جارى مىشود».[١]. حسن، جبّايى، مجاهد، كلبى و بيشتر مفسران گفتهاند: مقصود از آسمانها، سايبان و از جبال، كوههاست. سپس افزودهاند كه خداوند در آسمان كوههايى از تگرگ آفريده؛ همان گونه كه كوههايى صخرهاى در زمين آفريده است. آلوسى مىگويد: «دليل قاطع عقلى نداريم كه ديدگاه مفسران پيشين را نفى و رد كند؛ از اين رو جايز است آيه را بر ظاهرش باقى بگذاريم، آن گونه كه پيشينيان گفتهاند».[٢]
سيد مرتضى مىگويد: همه مفسران بر اين باورند كه خداوند متعال در آسمان كوههايى از تگرگ دارد و برخى هم گفتهاند تعداد آن كوهها به اندازه كوههاى روى زمين است.
ابو مسلم بن بحر اصفهانى در ميان مفسران پيشين ديدگاهى جداگانه و تأويلى عجيب دارد و آن اينكه جبال يعنى همه تگرگهايى كه خدا آفريده است، و هر جسم سخت و سنگ مانند، نوعى از جبال است؛ چرا كه خداوند درباره آفرينش امتها گفته است: «وَ اتَّقُوا الَّذِي خَلَقَكُمْ وَ الْجِبِلَّةَ الْأَوَّلِينَ»[٣]؛ و از (نافرمانى) كسى كه شما و اقوام پيشين را آفريد بپرهيزيد. همچنين معروف است كه مىگويند: «فلان مجبول على كذا»؛ يعنى فلانى بر فلان ويژگى، مجبول و سرشته است.
ليكن سيّد مرتضى بر وى اشكال كرده است كه در اين صورت بايد تگرگ، جبال ناميده شود؛ چرا كه تگرگ نيز همانند كوهها، سنگ مانند و سخت آفريده شده است! از اين رو ديدگاه بحر ناصواب است؛ زيرا گرچه جبال در اصل، مشتق از «جَبْل» است، ولى جبال جمع و نام يك هيئت مخصوص است. از اين رو هيچ عالم لغوى نمىگويد: هر جسمى كه اجزاى آن به هم پيوسته باشد (چه سنگ مانند باشد
[١] . مجمع البيان، ٧/ ١٤٨.
[٢] . روح المعانى، ١٨/ ١٧٢؛ ر. ك: التفسير الكبير، ٢٤/ ١٤.
[٣] . شعرا/ ١٨٤.