نقد شبهات پيرامون قرآن كريم - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٢٣٢ - جن در تعبيرات قرآن

خرافات دورافتاده جاهلى‌

گفته‌اند خرافاتى دورافتاده از جاهليّت است كه در قرآن، هم نوا با فرهنگ زمانه و تحت‌تأثير آن ديده مى‌شود و با اينكه سخن خداى دانا و آگاه باشد ناسازگار است. از اين جمله سخن از جنّ و جادو و چشم زخم و جنّ‌زدگى است! اما اين اتهام ظالمانه از بدفهمى و كج‌انديشى و اشتباه در برابر تعبيرات استوار قرآن است.

ولى جنّ حقيقتى پابرجاست كه جاى انكار ندارد و در گذشته‌هاى نه چندان دور نمودهايى داشته است. نمى‌توان هرچيز غير قابل درك حسّى و ظاهرى را محكوم به نيستى و انكار داشت، با اين واقعيت كه حواسّ ظاهرى تنها معيار و ملاك پذيرش و عدم‌پذيرش نيست- چنان كه پيش از اين اشاره شد- علم بشرى هرگز اين معيار بى‌اساس را نپذيرفته است. بسيارى از واقعيّت‌هاى غيرقابل حس هستند كه به حكم ضمير خودآگاه و به دليل خرد استوار، اثبات پذيرند.

اما سِحر را قرآن هرگز باور نداشته بلكه امكان وقوع آن به معناى تأثير در وارونه كردن حقايق را ردّ مى‌كند و سحر را تنها شعبده و فريب و وسوسه‌هاى پليد مى‌داند و بس.

اما از چشم زخم اساساً قرآن يادى نكرده خواه حقيقت داشته باشد يا نه و همين گونه جنّ‌زدگى و مانند آن؛ كه به تفصيل خواهد آمد.

جنّ در تعبيرات قرآن‌[١]

جاى بسى شگفتى است كه برخى از نويسندگان اسلامى يافته‌هاى مستشرقان بيگانه را بر زبان مى‌رانند مبنى بر اينكه تعبيرات قرآن در باب جنّ از عرب وام گرفته شده تا با هم‌نوايى و همراهى با ايشان در مقام جدل، به ميانه ايشان راه يابد، ولى به طور واقعى آن را باور نداشته است، چه اينكه بسى دور است كه قرآن آنچه را دانش تجربى نمى‌پذيرد و چه بسا انكار نيز مى‌كند، بپذيرد. اما اين از شأن قرآن نمى‌كاهد كه در ظاهر و براى همراهى با قوم چنان اظهاراتى كرده باشد. چنان كه اظهارات قرآن درباره سحر و چشم زخم نيز بر همين منوال، تعبيراتى نمادين است و نه واقعى و حقيقى.

[١] . تعبير جنّ ٢٢ بار در قرآن، و جانّ( جمع جنّ) ٧ بار و جنّة ٥ بار در قرآن آمده است.