آيه شريفه به صراحت از دوستى با دشمنان خدا و رسولش نهى فرموده است؛ هر چند والدين يا فرزندان و خويشاوندان باشند. اين در حالى است كه خداوند در آيه ديگرى از قرآن به فرزندان دستور داده، كه با پدر و مادر، هر چند مشرك باشند، رفتار نيك و شايسته داشته باشند: «وَ إِنْ جاهَداكَ عَلى‌ أَنْ تُشْرِكَ بِي ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلا تُطِعْهُما وَ صاحِبْهُما فِي الدُّنْيا مَعْرُوفاً»[١]. مفاد جمله‌ «وَ صاحِبْهُما فِي الدُّنْيا مَعْرُوفاً» با معناى آيه نخست ناسازگار است!

پاسخ: اصطلاح «موادّه» به معناى پيوندى قلبى و مهر و محبّتى درونى ميان دو يا چند فرد است، در حالى كه مراد از تعبير «مصاحبت به معروف» در آيه دوم، نوعى مدارا و سازش و خوش‌رفتارى با والدين است و حتّى ممكن است اين خوش‌رفتارى، ظاهرى باشد و در آموزه‌هاى اخلاقى اسلام، به انسان توصيه شده است تا احترام پدر و مادر و خويشاوندان را پاس دارد؛ هر چند آنان با وى هم انديشى نداشته باشند.

بنابراين خوش رفتارى هميشه با پيوندى قلبى همراه نيست؛ چه اينكه گاهى انسان هيچ گونه همفكرى و همگرايى با ديگران ندارد، ولى به مقتضاى ادب اسلامى و انسانى، با آنان به نيكويى رفتار مى‌كند؛ چون اسلام سفارش مى‌كند كه نه تنها نسبت به خويشاوندان، بلكه حتّى نسبت به بيگانگان نيز خوش‌رفتار باشيم و طبيعى است كه چنين رفتارى به نزديك شدن دلها و زدودن كدورتها مى‌انجامد.

«إِنَّ اللَّهَ لا يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ»

پرسش: خداوند در اين آيه از عدم فرمان خويش به فحشا خبر مى‌دهد و مى‌گويد: «إِنَّ اللَّهَ لا يَأْمُرُ بِالْفَحْشاءِ»[٢]، در حالى كه در آيه‌اى ديگر آمده است: مترفان به امر خداوند به فسق دامن زدند: «أَمَرْنا مُتْرَفِيها فَفَسَقُوا فِيها»[٣]!

پاسخ: در آيه دوم عبارتى مقدّر است و تقدير آيه چنين است: «أمرنا هم بالصّلاح والرّشاد فعصوا وفسقوا عن أمر ربّهم». در واقع مثل آن است كه كسى بگويد «أمرته‌

[١] . لقمان/ ١٥.

[٢] . اعراف/ ٢٨.

[٣] . اسراء/ ١٦.