نقد شبهات پيرامون قرآن كريم - معرفت، محمد هادى - الصفحة ١٠١ - «ما إن مفاتحه لتنوأ بالعصبة»

بِالْعُصْبَةِ أُولِي الْقُوَّةِ»[١] و از گنجينه آن قدر به او داده بوديم كه خزانه‌هاى آنها بر گروه نيرومندى سنگين مى‌آمد.

طبرسى مى‌گويد: «ما» در اينجا موصوله است وصله آن «إنّ» و اسم و خبرش مى‌باشد. يعنى ما از اموال ذخيره شده چندان بدو داديم كه خزانه‌هاى آن، گروهى از مردان نيرومند را ناتوان مى‌كرد؛[٢] يعنى حمل آن براى ايشان سنگين و دشوار بود.

عصبه نيز يعنى گروهى پر شمار كه بر كارى سخت و سنگين پشت در پشت يكديگرند.

مفاتح نيز در اينجا به نظر بيشتر مفسّران به معناى خزانه‌هاست، زجّاج نيز همين را برگزيده، مثل آيه‌ «وَ عِنْدَهُ مَفاتِحُ الْغَيْبِ»[٣]. مفاتح جمع مِفتح يا مَفتح است كه مِفتح كليد است و مَفتح خزانه است و هر خزانه‌اى گنجينه نوعى از اشياء يا اموال است. فرّاء نيز مفاتح را در اين آيه خزائن معنى كرده‌[٤] و گفته است: يعنى گروهى توانمند را سنگين مى‌آمد و پشتشان را خم مى‌ساخت و فعل ينوء گاهى با «باء» متعدّى مى‌شود.[٥]

شاعر مى‌گويد:

چون عصاى ارزن پرچم برافرازد، ضربت آن است و بازو را خم مى‌سازد.

و در سؤالات نافع بن ازرق از ابن عباس آمده كه آيا اين واژه براى عرب نيز آشناست؟ پاسخ داد: بلى، مگر نشنيدى كه در شعر امرء القيس آمده:

وسق نيز به معناى شصت من يا بار يك شتر يا بار محصول يك درخت‌

[١] . قصص/ ٧٦.

[٢] . مجمع البيان، ٧/ ٢٦٦.

[٣] . انعام/ ٥٩. ر. ك: مجمع البيان، ٧/ ٢٦٦.

[٤] . همان، ٤/ ٣١٠.

[٥] . معانى القرآن فراء، ٢/ ٣١٠.

[٦] . الهدى الى دين المصطفى، ١/ ٣٨٩.

[٧] . الدرّ المنثور، ٦/ ٤٣٨.