نقد شبهات پيرامون قرآن كريم - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٠٥ - «هذا بيان للناس و هدى و موعظة للمتقين»

جهت باشد كه خود را ربّ اعلى مى‌دانسته و ساير خدايان را فرمانبردار خود قلمداد مى‌كرده است.

نيز در آيات‌ «الَّذِينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ»[١] و «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ»[٢] ممكن است تصوّر شود كه معناى «وَجَل» با معناى «طمأنينه» منافات دارد؛ پاسخ اين است كه «طمأنينه» در نتيجه انشراح صدر حاصل مى‌شود كه خود ناشى از شناخت توحيد است و «وَجل» حالتى است كه در اثر خوف از پيدايش «زيغ» و گمراهى از مسير هدايت به وجود مى‌آيد و اين مقدّمه شناخت توحيد و انشراح صدر و پيدايش طمأنينه است؛ همچنان كه قرآن نيز ميان آن دو جمع كرده و فرموده است: «تَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَ قُلُوبُهُمْ إِلى‌ ذِكْرِ اللَّهِ»[٣].

در واقع آنان در نتيجه باورهاى صحيح و استوار خويش به آرامش و ثبات درون دست يافته‌اند و شكّ و ترديد از دلهايشان زدوده شده است.[٤]

اكنون مواردى از آيات را كه تصور شده در آن اختلاف و تنافى وجود دارد، مورد بررسى قرار مى‌دهيم:

آيات موهم تناقض‌

«هذا بَيانٌ لِلنَّاسِ وَ هُدىً وَ مَوْعِظَةٌ لِلْمُتَّقِينَ»

پرسش: خداوند مى‌فرمايد: «شَهْرُ رَمَضانَ الَّذِي أُنْزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَيِّناتٍ مِنَ الْهُدى‌ وَ الْفُرْقانِ». مفاد اين آيه عام است و قرآن را هدايتگر همه مردم مى‌داند؛ حال آنكه ظاهر بسيارى از آيات ديگر، تخصيص است و قرآن را هدايتگر گروههاى خاصّى مى‌شمارد؛ مانند آيه‌ «ذلِكَ الْكِتابُ لا رَيْبَ فِيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ»[٥] كه قرآن را مايه هدايت متّقين مى‌داند و «هُدىً وَ مَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ»[٦] و «هذا بَصائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ وَ هُدىً وَ رَحْمَةٌ لِقَوْمٍ‌

[١] . رعد/ ٢٨.

[٢] . انفال/ ٢.

[٣] . زمر/ ٢٣:« آنان كه از پروردگارشان مى‌هراسند، پوست بدنشان به لرزه مى‌افتد، سپس پوستشان و دلشان‌به ياد خدا نرم مى‌گردد».

[٤] . مطالب ياد شده، با اندكى تصرف و تلخيص، از البرهان، ٢/ ٥٦- ٦٥ نقل شده است.

[٥] . بقره/ ٢.

[٦] . مائده/ ٤٦.