نقد شبهات پيرامون قرآن كريم - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٩١ - تثنيه به جاى جمع

طريق اولى جمع به حساب مى‌آيند.

آيه‌ «هذانِ خَصْمانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ»[١] از ديگر آياتى است كه در آن از تثنيه اراده جمع شده‌است؛ زيرا مراد از «خصمان»، دو گروه است (گروه كافران وگروه‌مؤمنان)؛ چون دشمنى ودرگيرى ميان اين دو گروه همواره وجود دارد ودليل اين سخن، ادامه آيه است كه مى‌فرمايد: «فَالَّذِينَ كَفَرُوا قُطِّعَتْ لَهُمْ ثِيابٌ مِنْ نارٍ ... إِنَّ اللَّهَ يُدْخِلُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ ...»[٢]؛ و كسانى كه كفر ورزيدند، جامه‌هايى‌از آتش برايشان بريده‌شده‌است ... خدا كسانى‌را كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده‌اند، در باغهايى قرار مى‌دهد كه از زير [درختان‌] آن نهرها روان است.

طبرسى بر آن است كه گروههاى كافر و گروههاى مؤمن، دشمن يكديگرند كه در آغاز آيه ١٩ سوره حج از آنان ياد شده است.[٣]

*** آياتى كه مخاطبشان آدم و حوّاست، شامل فرزندان ايشان نيز مى‌شود؛ زيرا هبوط آن دو از بهشت به زمين، هبوط فرزندان ايشان كه از آن دو متولد مى‌شوند نيز هست. بنابراين مخاطب اين‌گونه آيات، افزون بر آدم و حوّا، جماعت بنى‌آدم است.

دليل اين مدّعا ذيل آياتى است كه در اين باره نازل شده است: «قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْها جَمِيعاً فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً فَمَنْ تَبِعَ هُدايَ فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ»[٤]، «قالَ اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَ مَتاعٌ إِلى‌ حِينٍ. قالَ فِيها تَحْيَوْنَ وَ فِيها تَمُوتُونَ وَ مِنْها تُخْرَجُونَ».[٥]

برخى از مفسّران بر اين باورند كه خطاب آيات آدم و حوّا شامل ابليس و مار و غير آن دو نيز مى‌شود[٦] ليكن اين سخن، پندارى بيش نيست؛ زيرا در اين صورت، هيچ گونه تناسبى با سياق اين آيات ندارد.

[١] . حج/ ١٩.

[٢] . حج/ ٢٤- ١٩.

[٣] . مجمع البيان، ٧/ ٧٧.

[٤] . بقره/ ٣٨.

[٥] . اعراف/ ٢٤- ٢٥.

[٦] . ر. ك: مجمع البيان، ١/ ٨٧.