[١] . ياقوت حموى مى‌نويسد: در شهر باب الابواب( دربند) ديوارى سنگى است كه طول آن از كوه شروع مى‌شود و در امتداد آن، بخشى بينى مانند تا درون دريا پيش رفته است براى آنكه از نزديك شدن كشتى‌ها به ديوار جلوگيرى كند. اين ديوار، ساختى محكم و پايه‌اى استوار دارد و از ساخته‌هاى انوشيروان است و يكى از مرزهاى بزرگ و باشكوه است؛ زيرا در اطراف اين مرز، دشمنان گوناگون فراوانى با نژادها و زبانهاى مختلف وجود دارد. انوشيروان اين ديوار را با خرسنگها و سرب برپا كرده و آن را تا درون دريا كشانده است. اين بخشى كه تا دريا امتداد يافته، به گونه‌اى محكم شده است كه كسى نمى‌توانست وارد آن شود و آن را با سنگهاى كنده‌كارى شده چهارگوش و خوش قواره ساخته بودند كه پنجاه مرد نمى‌توانستند كوچك‌ترين آنها را از جا بردارند. سنگها با ميخ و سرب محكم شده و از دل دريا روى هم قرار گرفته بود تا آنكه ديوار از سطح دريا به اندازه‌اى كه در پهنا و در بلندى، همسان با بخش خشكى باشد، بالا آمده بود و طول ديوار از دريا تا دامنه كوه، هفت فرسخ در نظر گرفته شده بود( معجم البلدان، ١/ ٣٠٣- ٣٠٥).

مسعودى آورده است كه كسرا انوشيروان ديوار را از درون دريا به مقدار ٤٠٠٠ ذراع با خرسنگ و آهن و سرب بنا نهاد و اين بخش از ديوار كه درون درياست، صدّ يا كوه نام دارد و تاكنون( سنه ٣٢٢ ه.) باقى است و اگر كشتى دشمن بخواهد وارد شود، مانع خواهد بود. سپس ديوار تا ميانه كوه و دريا كشيده شده است.

مسعودى مى‌افزايد: ديوار تا مناطق بلند و پست كوه و شكافهاى ميان آن كشيده شده است( يعنى همه شكافهاى آنجا را پوشانده است، و چيزى حدود ٤٠ فرسنگ مى‌شود تا آنكه به دژ« طبرستان» منتهى مى‌شود( مروج الذهب، ١/ ١٧٦ و ٢٦٤).

به نظر نگارنده، شايد اين مورّخان« صاروج» را با« سرب» به جهت شباهت آن دو اشتباه گرفته‌اند؛ و هزار سال نيز از ساخت آن مى‌گذشته است.« صاروج» آميزه و ملاطى است كه از سنگ آهك، املاح كلسيوم و باريون با حرارت دادن به دست مى‌آيد و در روكشى و نماى ديوارها، حوضها و حمامها به كار مى‌رود. اين حرفه در گذشته وجود داشته و در پايه‌هاى ساختمانهاى بزرگ و ستونهاى پلها و مخازن آب به كار مى‌رفته است؛ زيرا در برابر اثر رطوبت مقاومت دارد و در مقابل عوامل جوّى و محيطى، نفوذناپذير است و همانند سيمانهاى كنونى، مقاوم است.