در داستان نوح عليه السلام درباره آيه‌ «قُلْنَا احْمِلْ فِيها مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ»[١] (از هر حيوان اهلى، گونه‌هاى متعدّد با خود بردار) و «فَاسْلُكْ فِيها مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ»[٢] (از هر گونه حيوان، اصناف متعدّد بدان در آر) يادآور شديم كه مقصود از «زوجين» «صِنْفين» است و مراد از «اثنين» مطلق تعدّد و كثرت است و «اثنين» تأكيد بر مطلب است كه حتماً متعدّد بردار تا براى نياز چند روزه در كشتى كفايت كند؛ زيرا مقصود حيواناتى است كه از گوشت آنها استفاده شود.[٣]

از اين رو مقصود از «زوجين» دو جفت نر و ماده نيست، بلكه دو صنف از هر گونه حيوان است؛ مثلًا گوسفند و بز، گاو و گاوميش و شتر و غيره كه از هريك بايد به مقدار نياز محتمل بر مى‌داشت. لذا زوج در اينجا به معناى صنف است؛ چنان كه شرح داديم.

امّا كاربرد «تثنيه» در اين گونه موارد به معناى مطلق تعدّد و كثرت است كه در لغت عرب امرى شايع و در قرآن نيز به كار رفته و دو آيه از آن موارد است.

زجّاج درباره معناى‌ «ثُمَّ ارْجِعِ الْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ ...»[٤] مى‌گويد: «أي گرّتين اثنتين، وانّما ذاك بكرّات، وكأنّه قال: كرّةً بعد كرّة»؛ يعنى در اينجا مقصود از «تثنيه»، جمع و كثرت است و آوردن «مثنّى» به قصد مطلق تكرار است، بلكه تداوم و كثرت اراده شده است؛ همانند «لبيّك» كه مراد از آن «إلباباً بعد إلباب» است. همچنان كه «سعديك» و «حَنَانَيْك» به معناى «إسعاداً بعد إسعاد» و «تحنّناً بعد تحنّن» است.

«كميت» شاعر گفته است:

وأنتَ ما أنتَ في غَبْراءَ مُظلمةٍ		إذا دعت أَلَلَيْها الكاعبُ الفُضُل‌

«أي أَللًا بعد أَلَل».[٥] «أَلَل» به معناى شيون و ناله است كه زنان به هنگام مصيبت از خود ابراز مى‌دارند.

ابن منظور گويد: أَلَل در اينجا مصدر است كه به نُدرت به صورت تثنيه درآمده‌

[١] . هود/ ٤٠.

[٢] . مؤمنون/ ٢٧.

[٣] . تفصيل آن در داستان‌حضرت‌نوح عليه السلام گذشت.

[٤] . ملك/ ٤.

[٥] . اعراب القران( منسوب به زجّاج)، ٣/ ٧٨٨- ٧٨٩، فصلى كه در آن، جمع به معناى تثنيه وبالعكس به‌كار رفته است.