نقد شبهات پيرامون قرآن كريم - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٤٩ - پرسش و پاسخهايى از ابن قتيبه

داشتن رفتار متكبّرانه معروف بود. بنابراين نمى‌توان مراد «تَلَهَّى» را كه عملى غير عمدى است، با معناى دو فعل ديگر يكسان دانست و بر اين اساس، تصوّر وجود تناقض در قرآن نيز توهمى بيش نيست.

پرسش و پاسخهايى از ابن قتيبه‌

ابن قتيبه (٢١٣- ٢٧٦ ه. ق) در كتاب تأويل مشكل القرآن، بخش مهمى را به طرح شبهاتى قرآنى اختصاص داده و در بيشتر موارد، پاسخ‌هاى استادانه و دقيقى ارائه كرده است. اكنون به بررسى پرسش و پاسخهاى وى مى‌پردازيم؛ ضمن اينكه در مواردى از آن، سخنان عالمان ديگر را نيز جهت پر بارتر شدن بحث مى‌افزاييم.

وى در كتاب خود بابى با عنوان «الحكاية عن الطَّاعنين» گشوده و به سبب تنوّع شبهه‌ها، آن را در سه فصل تنظيم كرده است:

فصل اوّل: آيا اختلاف قراءات موجب اختلاف در قرآن مى‌شود؟

فصل دوم: شبهه وجود لحن در قرآن.

فصل سوم: آيات موهم تناقض و اختلاف.

وى نخست همه شبهه‌ها را در مقدّمه اين باب طرح نموده و پس از آن، پاسخها و راه حلهاى هر كدام را به ترتيب ارائه كرده است، ولى ما ترجيحاً پاسخ هر يك از انواع سه گانه شبهه‌ها را بدون فاصله، پس از طرح هر كدام مى‌آوريم تا دستيابى به پاسخ هر يك از شبهه‌ها براى خوانندگان گرامى آسان باشد.

پرسش: آيا اختلاف قراءات موجب اختلاف در قرآن مى‌شود؟

در توضيح شبهه گفته‌اند كه اختلاف قرائت در ميان صحابه، تابعين و نسلهاى بعدى، امرى رايج بوده است كه موارد زير نمونه‌هايى از آن است.

ابن عبّاس چنين مى‌خوانده است: «وادّكر بعد أمه» در حالى كه ديگران‌ «بَعْدَ أُمَّةٍ»[١] تلاوت مى‌كرده‌اند. عايشه «إِذْ تَلِقوْنَهُ» تلاوت مى‌كرد و ديگران‌ «إِذْ تَلَقَّوْنَهُ»[٢].

ابوبكر مى‌خوانده است: «وَ جَآءَتْ سَكْرَةُ الْحَقّ بالمَوْتِ» و ساير مردم‌

[١] . يوسف/ ٤٥( ابن خالويه، شواذّ القراءات، ص ٦٤).

[٢] . نور/ ١٥( همان، ص ١٠٠).