پاسخ: حقيقت قرآن غير از حقيقت قراءات است و ميان قرآن و قراءات، تفاوت آشكارى وجود دارد؛ زيرا قرآن همان متن وحيانى است كه توسط جبرئيل و از سوى پروردگار بر قلب پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نازل شده و هم اكنون نيز در اختيار مسلمانان است.

قرآن مستقيماً ازپيامبر صلى الله عليه و آله دريافت‌شد وسپس به‌گونه‌اى مستفيض و متواتر، از نسلى به‌نسل‌ديگر منتقل شده و بى‌آنكه اختلاف و تغييرى در آن رخ دهد، از آغاز براساس يگانه قرائت معروف كه همان قرائت رسول اكرم صلى الله عليه و آله باشد، تلاوت مى‌شد، و همين قرائت در ميان صحابه، تابعان و نسلهاى بعدى نيز رايج بوده است. ولى قرائت، اجتهادها، استنباطها وبرداشتهاى‌قرّاء براى‌دستيابى به‌همان متن ونصّ يگانه است و تفاوت و تعدّد اجتهادهاى شخصى بود كه به پيدايش اختلاف قراءات انجاميد و اعمال سليقه‌هاى فردى در دستيابى به متن اصلى، آن را به حدّى تشديد كرد كه قاريان در اين مسير به افراط و تفريط پرداختند و هر يك بر طبل خود مى‌كوبيد.[١]

امام صادق عليه السلام مى‌فرمايد: «قرآن متنى يگانه است كه از سوى خداى يگانه نازل شده و اختلافهاى موجود از ناحيه راويان به وجود آمده است»[٢] يعنى از ناحيه ناقلان متن كه همان قرّاء هستند.

از همين رو بدرالدّين زركشى نوشته است: «قرآن و قراءات دو حقيقت متفاوت است؛ زيرا قرآن همان وحى نازل بر رسول خداست و قراءات، الفاظ و تعابير مختلفى است كه حاكى از همان وحى نازل است و در مقام كتابت يا قرائت، به شكل متن وحيانى نمود يافته است».[٣]

تفاوت ديگرى كه ميان قرآن و قراءات وجود دارد، اين است كه قراءات مجموعه‌اى از روايات مرسل است كه بر فرض برخوردار بودن از سند و صحيح بودن آن، فقط خبرهاى واحدى است كه نمى‌تواند چيزى از قرآن را ثابت كند؛ زيرا

[١] . در اين بخش، آنچه را ابن قتيبه نوشته است، نقل نكرديم؛ زيرا وى با استناد به حديث« سبعة أحرف» معتقد به جواز قرائت براساس هر يك از وجوه مختلف است؛ در حالى كه ما طبق آنچه در جلد دوم كتاب التمهيد نوشته‌ايم، معتقديم كه مراد از أحرف سبعه، لهجه‌هاى مختلف است، نه قرائتهاى هفت‌گانه؛ زيرا اين قراءات همان اجتهادهاى قرّاء است كه پس از سه قرن رسميّت يافت.

[٢] . كافى، ٢/ ٦٣٠، شماره ١٢.

[٣] . البرهان في علوم القرآن، ١/ ٣١٨.