١٩- در آخرين حكمى كه در اين آيه ذكر شده، مى‌فرمايد: «هيچ گاه نبايد نويسنده سند و شهود (به خاطر بيان حق و عدالت) مورد ضرر و آزار قرار گيرند» «وَ لا يُضَارَّ كاتِبٌ وَ لا شَهيدٌ».
«كه اگر چنين كنيد از فرمان خدا خارج شده‌ايد» «وَ إِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ».
و به اين ترتيب، قرآن به كاتبان و شاهدان، مصونيت و امنيت مى‌دهد، و مؤكدا از مردم مى‌خواهد كه: متعرض اين اقامه كنندگان حق و عدالت نشوند.
از آنچه گفتيم، روشن شد: جمله «وَ لايُضارَّ» به صورت فعل مجهول است يعنى اين گروه نبايد آزار ببينند، نه اين كه به صورت فعل معلوم باشد، به معنى اين كه نبايد تحريف كنند و آزار دهند- چنان كه جمعى از مفسران ذكر كرده‌اند-
و در پايان آيه بعد از ذكر آن همه احكام، مردم را «دعوت به تقوا و پرهيزكارى و اطاعت فرمان خدا مى‌كند» «وَ اتَّقُوا اللَّهَ».
و سپس يادآورى مى‌نمايد كه «خداوند آنچه مورد نياز شما در زندگى مادى و معنوى است به شما تعليم مى‌دهد» «وَ يُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ».
«و او از همه مصالح و مفاسد مردم آگاه است و آنچه خير و صلاح آنان است براى آنها مقرر مى‌دارد» «وَ اللَّهُ بِكُلِّ شَيْ‌ءٍ عَليمٌ».
***
نكته‌ها:
١- اهتمام به نظم و امور اقتصادى مسلمين
احكام دقيقى كه در اين آيه در مورد تنظيم سند، براى معاملات ذكر شده است، آن هم با ذكر جزئيات در تمام مراحل، در طولانى‌ترين آيه قرآن مجيد، بيانگر توجه عميقى است كه قرآن، نسبت به امور اقتصادى مسلمين و نظم كار