انسانى باشد و موجب تقويت كفر و پيشبرد نقشه‌هاى شوم دشمنان نگردد، بلكه آنها را به روح انسان‌دوستى اسلام آگاه سازد.
***
٢- اقسام هدايت
روشن است منظور از عدم وجوب هدايت مردم بر پيامبر، اين نيست كه او موظف به ارشاد و تبليغ آنها نباشد؛ زيرا ارشاد و تبليغ روشن‌ترين و اساسى‌ترين برنامه پيامبر است، بلكه منظور اين است كه: او موظف نيست آنها را تحت فشار قرار دهد و اجبار بر هدايت نمايد.
آيا منظور از اين هدايت، هدايت تكوينى است يا تشريعى؟ زيرا هدايت انواعى دارد:
الف- هدايت تكوينى- منظور از هدايت تكوينى، اين است كه: خداوند يك سلسله عوامل پيشرفت و تكامل در موجودات مختلف جهان- اعم از انسان و ساير جانداران، حتى موجودات بى‌جان- آفريده، كه آنها را به سوى تكامل مى‌برد.
رشد و تكامل جنين، در شكم مادر، نمو و پيشرفت دانه‌هاى گياهان در دل زمين، و حركت كرات مختلف منظومه شمسى در مدار خود، و مانند آن، نمونه‌هاى مختلفى از هدايت تكوينى هستند، اين نوع هدايت مخصوص خدا است و وسيله آن، عوامل و اسباب طبيعى و ماوراء طبيعى است.
قرآن مجيد مى‌گويد:
رَبُّنَا الَّذي أَعْطى‌ كُلَّ شَيْ‌ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى‌: «خدائى كه آفرينشِ ويژه هر موجودى را به او بخشيد، و سپس او را هدايت و رهبرى كرد». «١»
ب- هدايت تشريعى- منظور از اين هدايت راهنمائى افراد از طريق تعليم