تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨٥
نكره در اينجا براى بيان عظمت است، و تعبير به مِمَّا كَسَبُوا: «به خاطر آنچه انجام دادند» اشاره به كمى اين نصيب و بهره نيست؛ زيرا ممكن است «مِنْ» در اينجا ابتدائيه باشد، نه تبعيضيه.
تعبير به «كَسَبَ» در جمله «مِمَّا كَسَبُوا»، به گفته بسيارى از مفسران، به معنى همين دعائى است كه درباره خير دنيا و آخرت مىكند، و انتخاب اين تعبير، ممكن است اشاره به نكته لطيفى باشد كه دعا كردن خود يكى از بهترين عبادات و اعمال است.
از بررسى دهها آيه، در قرآن مجيد كه ماده «كسب» و مشتقاتش در آن به كار رفته به خوبى استفاده مىشود اين واژه در غير كارهاى جسمى- يعنى اعمال روحى و قلبى- نيز به كار مىرود، چنان كه در آيه ٢٢٥ سوره «بقره» مىخوانيم: وَ لكِنْ يُؤاخِذُكُمْ بِما كَسَبَتْ قُلُوبُكُمْ: «ولى خداوند به آنچه قلبهاى شما كسب كرده است، شما را مؤاخذه مىكند».
بنابراين، جاى تعجب نيست كه دعا نوعى كسب و اكتساب باشد، به خصوص كه دعاى حقيقى تنها با زبان نيست، بلكه با قلب و با تمام وجود انسان مىباشد.
جمله «وَ اللَّهُ سَرِيْعُ الْحِسابِ» كه در آخرين آيه، از آيات فوق آمده است، اشاره به اين است كه: هم خداوند با سرعت به حساب بندگان مىرسد، و هم پاداشها و كيفرهايى را كه وعده داده، به زودى به آنها مىدهد، همه اينها نقد است و سريع، نسيه و توأم با تأخير نيست.
در حديثى مىخوانيم: «خداوند حساب تمام خلايق را در يك چشم بر هم زدن رسيدگى مىكند» (انَّ اللَّهَ تَعالى يُحاسِبُ الْخَلائِقَ كُلَّهُمْ فِى مِقْدارِ لَمْحِ الْبَصَرِ). «١»