تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٧٧
مىدانستند قايل نبودند، آنها خود را «حُمس» (بر وزن خمس) به معنى كسى كه در دين خود محكم و پابرجاست مىخواندند، و به عنوان فرزندان ابراهيم عليه السلام و سرپرستان خانه كعبه خود را از همه برتر مىشمردند.
از جمله اين كه مىگفتند: ما نبايد در مراسم حج به عرفات برويم؛ زيرا عرفات از حرم «مكّه» بيرون است، اگر چنين كنيم عرب براى ما ارزشى قائل نخواهد شد، حرم مكّه با نقاط بيرون حرم يكسان نيست، اين سخن را در حالى مىگفتند كه: مىدانستند وقوف در عرفات جزء مراسم حج ابراهيمى است. «١»
قرآن در آيات فوق خط بطلان بر اين اوهام كشيد و به مسلمانان دستور داد همه با هم، در عرفات وقوف كنند و از آنجا همگى به سوى مشعر الحرام و از آنجا به سوى منى كوچ نمائيد، جمله ثُمَّ أَفيضُوا مِنْ حَيْثُ أَفاضَ النَّاسُ: «از همان جا كه مردم كوچ مىكنند شما هم كوچ كنيد» اشاره لطيفى به اين معنى است.
در واقع قرآن با اين بيان، دستور مىدهد: همه مردم بدون استثناء نخست به عرفات بروند و از آنجا به مشعر الحرام و سپس به سرزمين منى كوچ كنند. «٢»
دستور استغفار در ذيل آخرين آيه فوق، اشاره به اين است كه: از خداوند طلب آمرزش تمام گناهان را كنند و از آن افكار و خيالات جاهلى كه مخالف روح مساوات، و برابرى حج است كنار روند و يادآور مىشود اگر دست بردارند خداوند غفور و رحيم است.
بايد توجه داشت «افاضه» از ماده «فَيْض» در اصل، به معنى جريان و ريزش آب است و از آنجا كه وقتى مردم به طور دسته جمعى از جائى به نقطه ديگرى با