اين كه از روى ناچارى صورت مى‌گيرد) و آنها گمراهان‌اند» چرا كه هم راه خدا را گم كرده‌اند و هم راه توبه را «إِنَّ الَّذينَ كَفَرُوا بَعْدَ إيمانِهِمْ ثُمَّ ازْدادُوا كُفْراً لَنْ تُقْبَلَ تَوْبَتُهُمْ وَ أُولئِكَ هُمُ الضَّالُّونَ».
توبه آنها ظاهرى است؛ زيرا وقتى پيروزى طرفداران حق را ببينند از روى ناچارى اظهار پشيمانى و توبه مى‌كنند، و طبيعى است چنين توبه‌اى پذيرفته نشود.
احتمال ديگرى كه در تفسير اين آيه داده شده، اين است: اين گونه اشخاص زمانى پشيمان مى‌شوند و توبه مى‌كنند كه خود را در آستانه مرگ و پايان عمر ببينند و مى‌دانيم: در آن ساعت درهاى توبه بسته مى‌شود و چنان توبه‌اى پذيرفته نخواهد شد.
در واقع اين آيه، شبيه همان چيزى است كه در سوره «نساء» آيه ١٨ آمده كه مى‌فرمايد: «كسانى كه اعمال بد انجام مى‌دهند و به هنگامى كه مرگشان فرا مى‌رسد، توبه مى‌كنند توبه آنها پذيرفته نيست».
تفسير سومى، براى آيه ذكر شده كه: منظور از آن، توبه از گناهان معمولى در حال كفر است. مثلًا كسى در كفر خود اصرار داشته باشد، ولى از گناهانى مانند ظلم و غيبت و فحشاء توبه كند، توبه او بى‌فايده است؛ چرا كه شستن آلودگى‌هاى سطحى از جان و دل با وجود آلودگى‌هاى شديد و عميق، مؤثر نخواهد بود.
لازم به يادآورى است تفسيرهاى سه‌گانه فوق منافاتى با هم ندارد و ممكن است آيه، ناظر به تمام اين توبه‌هاى بيهوده باشد، هر چند تفسير اول با آيات گذشته و شأن نزول اين آيات سازگارتر است.
***