تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٣٢٢
است كه هنوز علم و دانش بشر نتوانسته است از آن پرده بر دارد؛ زيرا وجود چنان عالمى كه آسمانها و زمين را در بر گرفته باشد و به مراتب وسيعتر از جهان ما باشد، هنوز از طرق متداول علمى اثبات نشده است، در عين حال، هيچگونه دليلى بر نفى آن نيز در دست نيست.
بلكه همه دانشمندان، معترفاند: وسعت آسمان و زمين در نظر ما با پيشرفت وسائل و ابزار مطالعات نجومى روز به روز بيشتر مىشود و هيچ كس نمىتواند ادعا كند، وسعت عالم هستى به همين اندازه است كه علم امروز موفق به كشف آن شده است بلكه، به احتمال قوى عوالم بىشمار ديگرى وجود دارد كه از قلمرو ديد وسائل امروز ما بيرون است.
ناگفته نماند كه: تفسيرهاى سهگانه بالا هيچ منافاتى با هم ندارد و جمله «وَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمواتِ وَ الأَرْضِ» مىتواند هم اشاره به نفوذ حكومت مطلقه و قدرت پروردگار در آسمانها و زمين باشد، هم نفوذ علمى او و هم جهانى وسيعتر از اين جهان كه آسمان و زمين را در بر گرفته است.
و در هر صورت اين جمله، جملههاى ما قبل آيه را كه درباره وسعت علم پروردگار بود، تكميل مىكند.
نتيجه اين كه: حكومت و قدرت پروردگار، همه آسمانها و زمين را فرا گرفته و كرسى علم و دانش او به همه اين عوالم احاطه دارد، و چيزى از قلمرو حكومت و نفوذ علمى او بيرون نيست.
«يَؤُدُهُ» در جمله «وَ لا يَؤُدُهُ حِفْظُهُما» در اصل، از ريشه «اوْد» (بر وزن قول) به معنى ثقل و سنگينى مىباشد، يعنى حفظ آسمانها و زمين براى خداوند هيچگونه سنگينى و مشقتى ندارد؛ زيرا او همانند مخلوقات و بندگان خود نيست كه قدرتشان محدود باشد و گاهى از نگهدارى چيزى خسته و ناتوان شوند، قدرت او نامحدود است و اصولًا براى يك قدرت نامحدود سنگينى و سبكى، مشقت و آسانى مفهومى ندارد، اين مفاهيم همه در مورد قدرتهاى