فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ١٨ - مقدمه مؤلف     

اولين فرقه اى است كه در جامعه اسلامى پا به عرصه وجود گذاشته است و اولين اختلافى است كه پس از اختلاف در مسأله رهبرى، بين مسلمانان به وقوع پيوست. اين گروه در دهه چهارم قرن اول پس از جنگى كه بين امام على (عليه السلام) و معاوية بن ابى سفيان رخ داد، شكل گرفت. دو دسته از نويسندگان، درباره خوارج و پيدايش و تاريخ آنها بحث كرده اند:

١- مورخان: آنها چيزهاى زيادى را به اقتضاى ترتيب زمان وقوع حوادث، درباره خوارج نوشته اند. طبرى در تاريخش، مبّرد در كاملش، يعقوبى در تاريخش، مسعودى در مروجش، جزرى در كاملش و ابن كثير در كتابش از آنها ياد كرده اند اما آنها تنها به نقل حوادث پرداخته اند بدون آنكه علل، نتايج و ثمرات آن را مورد تحليل قرار دهند و يا چيزى را به عنوان عبرت و درس استنتاج نمايند و يا آنكه درباره آنها قضاوتى كنند; گويا قصه گويانى بوده اند كه جز داستان سرايى هنرى نداشته اند. از آنجا كه مورخان، مسائل مربوط به جريانات اين فرقه را در فصلهاى مختلف - بر اساس سير حوادث تاريخى - ذكر كرده اند، براى انسان مقدور نيست كه يكباره و در يكجا بر تاريخ اين فرقه دست يابد بلكه بايد حوادث را بررسى و پيگيرى نموده و جريانى را با جريانات ديگر ضميمه نمايد تا بتواند از تاريخ آنها اطلاع حاصل نمايد.