فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٥٨ -       خطبه امام در روز جمل     

در اين جنگ پنج هزار نفر از ياران على(عليه السلام)و سيزده هزار نفر از پيروان جمل به قتل رسيدندو از خلافت على(عليه السلام)تا روز جنگ جمل پنج ماه و بيست و يك روز سپرى شده بود.

امام، عبدالله بن عباس را فرماندار بصره نمود و خود با سپاه به طرف كوفه حركت نمود و در تاريخ ١٢ رجب سال ٣٦ هجرى وارد كوفه شد.[١]

اما امام محمد عبده مى گويد كه هفده هزار نفر از اصحاب جمل و هزار نفر از اصحاب على كشته شدند.[٢]

به هر تقدير اين كشتارها ضربه بزرگى بر پيكر اسلام بود. مرزهاى اسلام را متزلزل ساخت. در عهدى كه هنوز اسلام نوپا بود، سپاهيان اسلام را در پيروزيها ناتوان ساخت. اگر اين جنگهاى داخلى نبود، امروز دنيا چهره ديگرى داشت و اگر از همان اول زمام رهبرى در دست امام بود، اوضاع غير از اين بود كه امروز هست و افسوس!

«چنين نيست كه هر چه را انسان آرزو كند بدان برسد.»

تاريخ عواطف عالى و بزرگوارى و گذشتى را در آن روز از امام به ثبت رسانده است كه تا آن وقت كسى بدان حد نرسيده بود جز پيامبر در فتح مكه.

امام از اهل بصره چيزى را جز آنچه كه از لشكر بر جا مانده بود، بر نگرفت در حالى كه يك عده با اصرار از امام مى خواستند كه از آنها عبد و كنيز بگيرد و او با اين سخن آنها را ساكت نمود كه «كدام يك از شما حاضر است ام المؤمنين را در سهم خود بگيرد.»[٢] امام با اين روش چگونگى جنگ با ياغيان اهل قبله را تعليم نمود.