فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ٢٢٦ - سياست زياد براى نابودى خوارج     
٦ ـ خازنيه ٧ ـ شعيبيه ٨ ـ معلوميه ٩ ـ مجهوليه ١٠ ـ اصحاب طاعت و منظور از آن ، طاعت خدا نيست ١١ ـ صلتيه ١٢ ـ اخنبسيه ١٣ـ شبيبيه
[١٤] ـ شيبـانيه ١٥ ـ معبديـه ١٦ ـ رشيديـه ١٧ ـ مكرميـه ١٨ ـ حمزيه
[١٩] ـ شمراخيه ٢٠ ـ ابراهيميه ٢١ ـ واقفيه ٢٢ ـ اباضيه[١]
مخفى نماند: بنابر آنچه كه بغدادى ذكر كرده است تعداد فرقه هاى خوارج از بيست فرقه بيشتر مى شود و چنانچه عجارده فرقه جداگانه اى به حساب نيايد چون خود او به چندين فرقه تقسيم شده است، باز عدد آنها به ٢١ فرقه مى رسد.
بغدادى مى گويد: از «اباضيه» چند فرقه ديگر منشعب مى شود كه بزرگترين آنها دو فرقه «حفصيه» و «حارثيه» است و مى گويد: «يزيديه» از فرقه اباضيه و «ميمونيه» از فرقه «عجارده» است و هر دو فرقه از كافران افراطى و خارج از فِرَق امت هستند. اما اشعرى پانزده فرقه از خوارج را نام مى برد و سپس فرقه هاى زيادى را ذكر مى كند كه از اين پانزده فرقه منشعب مى شوند.[٢]
مقريزى در كتاب الخطط بيست و شش فرقه از آنها را نام مى برد.[٢]
شهرستانى هشت فرقه براى خوارج نام مى برد كه اسامى آنها به قرار ذيل است:
١ ـ محكّمه اولى ٢ ـ ازارقه ٣ ـ نجديه ٤ ـ بيهسيه ٥ ـ عجارده
٦ ـ ثعالبه ٧ ـ اباضيه ٨ ـ صفريه.[٤]
اما حق آن است كه فرقه هاى اصلى آنها اندكند. اشعرى فرقه هاى
اصلى آنها را چهار تا مى داند كه عبارتند از: ازارقه، نجديه، اباضيه و صفريه.
[١] بغدادى : الفرق بين الفِرَق ٧٢. ٢ . اشعرى: المقالات ١/٨ ـ ١٣١.
[١] مقريزى، نقى الدين: الخطط، ٢/٢٥٤ ـ ٢٥٥. ٤ . شهرستانى: الملل و النحل ١/١١٤ ـ ١٣٨.