شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٤٢٨ - حكايت آن راهب كه روز با چراغ مىگشت در ميان بازار از سر حالتى كه او را بود

جهان چاره: كنايت از اين عالم. عالم اسباب.

ره را گام گام قرار دادن: سبب‌هاى ظاهرى را ديدن و آنان را علت‌ها دانستن، و از مسبب الأسباب غافل بودن. انقروى آورده است: «اذا اصبح الغافل يقول افعل كذا. و اجعل كذا و اذا اصبح العاقل يقول عجبا ما يفعل بى: غافل چون بامداد كند گويد چنين كنم و چنين نهم و عاقل گويد شگفتا تا با من چه كنند؟ (خدا با من چه خواهد كرد).» ايوب: پيمبرى كه به شكيبايى معروف است. در قرآن كريم (سوره انبياء: ٨٣، ص: ٤١) به بيمارى او اشارت شده است.

تيز آب: آبى كه تند رود.

(اسدى، به نقل از لغت‌نامه) نيت: تصور نادرست.

داستان مردى كه در روز با چراغ روشن مى‌رفت، نتيجه گونه‌اى است از «زجاجى» كه در بيت ٢٨٧٩، وصف آن آمد. زجاجى كه از نور جان تهى است. و حاصل اين بيت‌ها تعريضى است بدان راهب، كه چراغ او از نوع زجاج دوم بود. او ظاهر را مى‌ديد نه باطن را. كسى را مى‌خواست كه هنگام خشم و آز بردبار باشد و نمى‌دانست. آن كه بردبارى و صبر را در مردم مى‌نهد خداست. چنان كه ايوب را صبر داد و بدو گفت به صبر منگر و صبر ده را ببين.

١٦٠١- ١٦٠٠/ ٢ و آوردن اين قصه مقدمه‌اى است براى به بحث در آوردن مسئله جبر و اختيار.

ب ١٠٣٠ و ١٠٢٨ و ١٠٢٧/ ٥