نقد شبهات پيرامون قرآن كريم - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٦٣ - «قلنا احمل فيها من كل زوجين اثنين»

منظور از «زوجين» در آيه نيز چند نمونه همگون است، يعنى از هر جنس به تعداد مورد نياز چنان كه در آيه ديگر فرمود: «وَ مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ جَعَلَ فِيها زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ»[١] يعنى از همه انواع ميوه‌ها با شكل‌ها و رنگهاى همگون و در عين حال متنوّع، مانند سيب كه رنگ‌ها و شكل‌هاى مختلف دارد و همين گونه ليمو و انار و ديگر ميوه‌ها، چنان كه فرمود: «وَ الزَّيْتُونَ وَ الرُّمَّانَ مُشْتَبِهاً وَ غَيْرَ مُتَشابِهٍ»[٢] و زيتون و انار را آفريد، همانند و ناهمانند؛ يعنى همگون و ناهمگون.

در وصف ميوه‌هاى بهشتى نيز آمده است: «فِيهِما مِنْ كُلِّ فاكِهَةٍ زَوْجانِ»[٣] يعنى در آن از هر ميوه‌اى دو نوع همگون وجود دارد. كه منظور انواع و اقسام متعدد است، چنان كه فرمود: «وَ أُتُوا بِهِ مُتَشابِهاً»[٤] يعنى همگون. روشن است كه در ميوه نر و ماده و لقاح ميان آن دو مطرح نيست؛ و اين مسأله فقط در بذر گلها و شكوفه‌هاست نه در ميوه‌ها. علاوه كه در گويش عمومى معمول است كه از تثنيه، انواع مختلف اراده شود و نه عدد دو.

ابوعلى مى‌گويد: مراد از زوجين در اين آيه‌ «مِنْ كُلٍّ زَوْجَيْنِ» تعدّد است و نه عدد دو؛ چنان كه شاعر گفته است:

بدانچه آيد بشتاب كه تو را بر آنچه نتوانى دو دست نيست، يعنى دستانى نيست تا بر آنچه خواهى غلبه يابى.

سخن فرزدق نيز شاهد همين معنى است:

رفيقان هر قافله، هرچند قبيله‌هاى ايشان تيغ بر روى هم كشند، اما دو برادرند. كه دو رفيق، رفيق هر قافله نيستند، بلكه در اينجا رفيقان منظورند كه هريك از ايشان با دوست خود رفيق است.

اما اينكه فرمود زوجين اثنين و با آن كه زوجين تثنيه بود باز اثنين را ذكر فرمود براى تأكيد و تحكيم دويى است چنان كه خطاب به مشركان فرمود: «لا تَتَّخِذُوا إِلهَيْنِ‌

[١] . رعد/ ٣.

[٢] . انعام/ ١٤١.

[٣] . رحمان/ ٥٢.

[٤] . بقره/ ٢٥.