نقد شبهات پيرامون قرآن كريم - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٩٩ - تعقيب شياطين

(پيش‌بينى) كاهنان و جادوگران از اين كار منع شدند».[١]

طنطاوى نيز در تفسيرش تلاش كرده است ظاهر اين آيات را به تمثيل تفسير كند. گزيده سخن وى در اين باره چنين است: علومى كه انسان با آنها آشنايى دارد، براى دو مقصود به كار مى‌آيد: يا براى شناخت حقايق و با هدف تكميل خرد بشر است و يا براى نظام‌مند كردن زندگى و صنايعى كه به تربيت جسم وى مى‌انجامد.

خداوند درآيه‌ «وَ لَقَدْ جَعَلْنا فِي السَّماءِ بُرُوجاً»[٢] به مقصود نخست، و در آيه‌ «وَ جَعَلْنا لَكُمْ فِيها مَعايِشَ»[٣] به مقصود دوم اشاره كرده است و هركس با اين دو مخالفت كند، از دو حال خارج‌نيست: يا با خودبينى بى‌حاصل، قصد تاراج اموال ديگران را دارد و يا در پى كسب شهرت است كه هيچ كدام سودى به حال وى ندارند؛ زيرا هركس به قصد سربار شدن بر جامعه به‌دنبال علم يا كثرت ذكر رود، از مصاديق شيطان رجيم است؛ چرا كه از ادراك حقايق، رانده شده و دور است و با خوارى و پستى دچار شكنجه روحى و روانى خواهد شد. اينان مصاديق اين آيه هستند: «إِنَّا زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِزِينَةٍ الْكَواكِبِ. وَ حِفْظاً مِنْ كُلِّ شَيْطانٍ مارِدٍ. لا يَسَّمَّعُونَ إِلَى الْمَلَإِ الْأَعْلى‌»؛ از اين رو حقايق اشيا را در نمى‌يابند. «وَ يُقْذَفُونَ مِنْ كُلِّ جانِبٍ دُحُوراً»؛ به‌تأثيرپذيرى ازشهوتها وعيبهاى درونى (كه خود را به آنها مبتلا كرده‌اند). «وَ لَهُمْ عَذابٌ واصِبٌ»؛ يعنى در طول زندگى همواره در عذاب هستند. به همين سبب اگر تلاش كنند بخشى از حقايق را فراچنگ آرند، تمايلات و خواسته‌هاى باطلشان مانع ايشان مى‌شود: «فَأَتْبَعَهُ شِهابٌ ثاقِبٌ».[٤]

آرى، «إِنَّ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَ اسْتَكْبَرُوا عَنْها لا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوابُ السَّماءِ»[٥]؛ در حقيقت، كسانى كه آيات ما را دروغ شمردند و از [پذيرفتن‌] آنها تكبّر ورزيدند، درهاى آسمان برايشان گشوده نمى‌شود.

اين آيه، بى‌گمان كنايه از محروميّت تكذيب كنندگان آيات الهى از عنايت‌

[١] . بحارالأنوار، ١٧/ ٢٢٦( به نقل از قرب الإسناد حميرى، ص ١٣٣).

[٢] . حجر/ ١٦:« و به يقين ما در آسمان برجهايى قرار داديم».

[٣] . اعراف/ ١٠؛ حجر/ ٢٠:« و براى شما در زمين وسايل زندگى نهاديم».

[٤] . صافّات/ ٦- ١٠( ر. ك: تفسير الجواهر، ٨/ ١٣ و ١٨/ ١٠).

[٥] . اعراف/ ٤٠.