نقد شبهات پيرامون قرآن كريم - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٢٠٩ - چند همسرى

عدالت و نظارت تقواى درونى است. آرى زمين تنها با قوانين و مصوبه‌ها، آباد و سالم نمى‌شود؛ اگر تقواى درونى بر كارها نظارت نداشته باشد، و اين گونه تقوا نيز بسنده نيست؛ مگر آنجا كه قانون از ناحيه‌اى وضع شده باشد كه بر همه اسرار آگاه است و بر همه درونها اشراف دارد. اينجاست كه هر فردى در برابر تصميم مبنى بر قانون شكنى احساس مى‌كند كه به خدا خيانت كرده و با فرمان او به معارضه برخاسته و خدا از تصميم و اقدام او آگاه است، پس گامهاى او نااستوار و بندبند وجود او لرزان مى‌گردد، نيروى بدنى او فروكش مى‌كند؛ بويژه آن گاه كه با اين آيات روبرو مى‌شود:

«همانا خداوند بر شما ناظر و نگهبان است.»[١]

«خداوند همواره بر هر چيزى ناظر و نگاهبان بوده است.»[٢]

«هيچ سخنى نمى‌گويد جز آن كه نگاهبانى ورزيده و سابقه‌دار حاضر و ناظر بر آن است.»[٣]

«و نزد ما كتابى است كه همه چيز را در خود نگه مى‌دارد.»[٤]

«آن گاه نامه‌هاى اعمال نهاده مى‌شود و گنهكاران را مى‌بينى كه از آنچه در آن است مى‌ترسند و مى‌گويند: واى بر ما اين چيست كه هيچ كوچك و بزرگى را از قلم نينداخته و به حساب آورده است، و همه كارهاى خود را حاضر خواهند ديد و خداى تو، به هيچ كس ستم روا نمى‌دارد.»[٥]

اين همان نظارت درونى است كه هر انسان صاحب ضميرى در خود احساس مى‌كند. خدا بندگان خود و طبيعت آنها را بهتر مى‌شناسد و از ويژگيهاى وجودى و احساسى‌شان بيشتر آگاه است. او خود، ايشان را آفريده و تشريع احكام و قوانين و نظارت را خود بر عهده گرفته تا در دلها نام و نشان و ترس و هيبت او حاكم باشد.

مردم هر اندازه از هم نوعان خود با فشار ترس و تهديد و نظارت بيرونى كه اطلاع از درونها ندارد اطاعت كنند مى‌توانند با پنهان كارى و حيله از قانون بگريزند.

از اين رو خداوند مى‌فرمايد: «فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تَعْدِلُوا فَواحِدَةً ... ذلِكَ أَدْنى‌ أَلَّا تَعُولُوا»[٦]؛

[١] . نساء/ ١.

[٢] . احزاب/ ٥٢.

[٣] . ق/ ١٨.

[٤] . ق/ ٤.

[٥] . كهف/ ٤٩.

[٦] . نساء/ ٣.