و نوار ساحلى باريكى ميان آب دريا و پايه‌هاى كوه تشكيل شده بود. روميان بيزانسى و تركان با عبور از اين نوار ساحلى كه پهناى آن به ٣٠ مايل (بين كوه و دريا) مى‌رسيد، به شمال ايران حمله مى‌كردند. به اين سبب انوشيروان دستور داد تا در عرض اين نوار ساحلى ديوارى سنگى ميان آب دريا و پايه‌هاى كوه بنا كنند، به گونه‌اى كه ديوار به كوه بچسبد و ميان كوه و دريا را به طور كامل فراگيرد. با اين كار، كارآمدى سدّ كورش دوباره به آن بازگشت.[١]

ديوار «دربند»[٢]

اكنون كه به پايان بحث خود درباره ذوالقرنين نزديك مى‌شويم، سزاوار است اشاره‌اى به سدهاى معروف در عصر گذشته داشته باشيم كه ممكن است با سدّ ذوالقرنين اشتباه شوند: از جمله اين سدها «ديوار دربند» يا «ديوار قفقاز» است كه پادشاه ساسانى، انوشيروان آن را در امتداد كوههاى قفقاز تا آبهاى درياى خزر، به طول هفت فرسخ بنا كرد تا مانع مهاجمانى شود كه از وراى ديوار به مرزهاى سرزمين ايران هجوم مى‌آوردند. و براى آن دروازه محكمى ساخت كه در برابر مغولها و تاتارها بسته مى‌شد اين دروازه به «باب الابواب» مشهور شد و شهر دربند نيز كه انوشيروان در اين مكان بنا كرد، به همين نام ناميده شد و امروزه پايتخت جمهورى داغستان در ساحل درياست.[٣]

از روزگاران پيشين جنگهاى خونينى ميان پادشاهان ايران و قبايل وحشى پشت كوههاى قفقاز رخ مى‌داد؛ زيرا اين اقوام بيابانى به ثروت منطقه آذربايجان، ارمنستان، داغستان، گرجستان و ديگر بلاد حاصلخيز، ثروتمند و پر جمعيت،

[١] . مفاهيم جغرافيّة في القصص القرآنى، ص ٣١٤- ٣١٥.

[٢] .« دربند» شهرى است در جمهورى داغستان در كرانه غربى درياى خزر كه عربها آن را به خاطر ديوار معروفش كه گذرگاه ميان دريا و كوه را پوشانده بود« باب الابواب» ناميدند. مسلمانان اين شهر را در سال ٢٢ ه./ ٦٤٣ م. تصرّف كردند. تا زمان فتحعلى شاه قاجار، اين شهر، آخرين شهر شمالى ايران محسوب مى‌شد و از زمان وى در سال ١٧٩٦ م. روسيه آن را به چنگ آورد.

[٣] . لغت نامه دهخدا، حرف دال، ص ١٠٥٥٤.