نشانه‌هاى دين‌داران و دين‌آوران، شناخت اين داستانهاى مذهبى بوده است كه در آن، صبر وشكيبايى دربرابر سختيها و ناملايمات و مقاومت در برابر شرك و الحاد به تصوير كشيده‌شده‌است. پس اين‌داستان، حكايت پيروزى حق بر باطل وچيره‌شدن صلح ودوستى بر ستم وسركشى در هر زمانى است؛ چنان كه قرآن در بيان اين سنّت الهى مبنى‌بر پيروزى‌حق مى‌فرمايد: «بَلْ نَقْذِفُ‌بِالْحَقِّ عَلَى‌الْبَاطِلِ فَيَدْمَغُهُ فَإِذَا هُوَ زَاهِقٌ».[١]

بنابراين شايد اين داستان نمادى كهن از پيروزى توحيد بر شرك و نشانه‌اى تابنده و جاويد در امتداد آيين روشن و هميشه زنده الهى بوده است.

اين داستان در محافل مسيحى با عنوان «خفتگان هفتگانه أفسس»[٢] آمده است و در مشرق زمين براى نخستين بار در نوشته‌اى سريانى كه تاريخ آن به قرن پنجم پس از ميلاد بر مى‌گردد، منتشر شده است.[٣] اين داستان به مغرب زمين از طريق نوشته «تيودوسيوس»[٤] درباره سرزمين مقدس راه يافت. قصه اصحاب كهف در ادبيات شرقى و غربى از شهرت يكسانى برخوردار است.[٥]

اين انديشه كه داستان مسيحى هفت خفته، خود در داستانهايى قديمى‌تر ريشه داشته باشد، در برخى پژوهشها مطرح شده است و شمارى از محققان، برخى عناصر داستان را با داستانهاى مشابه در منابع يهودى، يونانى و جز آن جست و جو كرده‌اند. از جمله بايد به داستان انياس (حونى) اشاره كرد كه در كتاب «تعانيت»، از بخشهاى تلمود، از آن ياد گرديده و به خواب هفتاد ساله او اشاره شده است.

[١] . انبياء/ ١٨:« بلكه حق را بر باطل فرو مى‌افكنيم. پس آن را درهم مى‌شكند و بناگاه آن نابود مى‌گردد».

[٢] . شهرى قديمى در آسياى صغير بر ساحل درياى اژه بوده است كه بقاياى آن در نزديكى« سلجوق» ياتركيه كنونى است. اين شهر از قرن هشتم پيش از ميلاد، مركز تجارى آبادى بوده است.

[٣] . نشر آن به دست اسقف سريانى يعقوب سروجى( ٤٥١- ٥٢١ م) صورت گرفت. وى شاعر سريانى‌بزرگى بود كه در« كرتم»( مابين النهرين) زاده شد و در مدرسه مشهور« رها» دانش آموخت.

[٤] . پطريرك اسكندريه( ٥٣٥- ٥٦٦ م.) داراى بدعت مونوفيزيت و قائل به طبيعت واحد بود و به‌قسطنطنيه تبعيد شد. وى داراى كتابهايى مذهبى است.

[٥] . بنگريد به: دائرة المعارف الاسلامية، ترجمه عربى، ٢/ ٢٤٣.