ضمناً مى‌دانيم كه اگر كلمه يا عبارتى نزد عامّه مسلمانان به عنوان قرآن پذيرفته نشود، نمى‌توان آن را جزو قرآن دانست؛ چه رسد به اينكه آن را ردّ كرده باشند؛ چنان كه درباره اضافات تفسيرى أُبىّ و ابن مسعود چنين بوده است.

ابن قتيبه مى‌گويد: ما معتقد نيستيم كه ابن مسعود با حذف سوره فاتحه و معوّذتين از مصحف خود و أُبيّ بن كعب با افزودن دو سوره قنوت، درست عمل كرده و ساير انصار و مجاهدين به خطا رفته باشند، ولى اهل نظر معتقدند ابن مسعود فكر مى‌كرد معوّذتين حكم تعويذ را دارد و پيامبر صلى الله عليه و آله با آن دو و با تعويذ ديگرى كه با عبارت «أعوذ بكلمات اللَّه التّامّة» آغاز مى‌شود، امام حسن و امام حسين عليهما السلام را تعويذ مى‌نمود.[١]

بر اين اساس، ابن مسعود مى‌پنداشت اين دو جزو قرآن نيست و بر اين گمان خود اصرار مى‌ورزيد و با همه صحابه مخالفت مى‌كرد. همچنان كه در مواردى ديگر نيز با همه صحابه مخالفت مى‌كرد.

ابىّ بن كعب نيز شبيه چنين گمانى را درباره دعاى قنوت داشت؛ زيرا او مى‌ديد كه پيامبر صلى الله عليه و آله همواره در قنوت نماز، دعاى خاصّى را مى‌خواند و به گمانش اين دعا جزئى از قرآن است و بر اين گمان خود اصرار مى‌ورزيد و با همه مخالفت مى‌كرد.

ابن قتيبه مى‌افزايد: گرچه اين‌گونه نقل شده كه ابن مسعود فاتحة الكتاب را كنار گذاشته و در مصحف خود نياورده است، ولى به‌رغم اين نقل، به پندار من او اين سوره را در مصحف خود آورده است و بر فرض آنكه بپذيريم سوره را در مصحفش نياورده، نمى‌توان گفت كه وى نمى‌دانسته فاتحة الكتاب جزئى از قرآن است؛ زيرا وى صحابه بزرگوارى است كه بيشترين همّت و عنايت خويش را درباره قرآن به كار بست و چنين گمانى درباره او نارواست.

البته ابن قتيبه نيز مانند ساير محقّقان، معتقد است قرآن نوشته مى‌شده و ميان دو لوح جمع‌آورى مى‌گشته است تا از فراموشى و دستبرد مصون بماند، اما درباره سوره‌

[١] . صحيح بخارى، ٤/ ١٧٩، كتاب الانبياء، حديث ابن عبّاس؛ صحيح مسلم، ٤/ ٢٠٨٠ و ٢٠٨١، كتاب ذكر، دعا و استغفار، باب التعوُّذ من سوء القضاء و درك الشّقاء؛ سنن دارمى، ٢/ ٢٨٩، في الاستئذان؛ سنن ترمذى، ٤/ ٣٩٦، في الطبّ؛ سنن ابن ماجة، ٢/ ٣٥٩، باب ١٢٨٩، شماره ٣٥٨٦؛ مسند أحمد، ١/ ٢٣٦.