بياشامد. جمله‌ «فَأَرْسَلُوا وارِدَهُمْ» يعنى «ساقيَهم من الماء المورود». راغب افزوده است: به هر كسى كه به محلّ آب برسد، «وارد» گفته مى‌شود و جمله‌ «وَ إِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وارِدُها» از همين باب است و جمله‌ «وَرَدَ ماءَ مَدْيَنَ» يعنى به آب نزديك شد.[١]

همچنين در ضرب المثل عربى گفته مى‌شود: «أن ترد الماء بماء أكيس»[٢]؛ يعنى احتياط و هوشمندى اقتضا مى‌كند كسى كه بر آب وارد مى‌شود، همراه خود مقدارى آب داشته باشد؛ زيرا ممكن است بر محلّ آب وارد شوى، ولى آبى نيابى.

زهير، شاعر نامدار دوران جاهليّت چنين سروده است:

فلمّا وَرَدْنَ الماء زُرقاً جِمامُه‌		وَضَعن عِصِيّ الحاضر المتخيّم‌

يعنى وقتى به آب زلال و انبوه رسيدند، تصميم گرفتند در آنجا بمانند و اردو بزنند.[٣]

زجّاج مى‌گويد: آيه‌ «إِنَّ الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنى‌ أُولئِكَ عَنْها مُبْعَدُونَ. لا يَسْمَعُونَ حَسِيسَها»[٤] دليل روشنى است بر اينكه اهل ايمان وارد دوزخ نمى‌شوند.

مرحوم طبرسى نيز اقوالى از مفسّران را مورد اشاره قرار داده و سپس خود سخنى بر آن افزوده است كه ترجيح داديم به بخش مهم‌تر آن اشاره كنيم و توضيحات بيشتر را به خواننده گرامى واگذاريم.

ابن شهر آشوب نيز در اين باره توجيه زيبايى دارد؛ زيرا وى با استفاده از صفت التفات، ضمير خطاب در جمله‌ «وَ إِنْ مِنْكُمْ إِلَّا ...» را به منكران حشر باز مى‌گرداند.

*** در اين جا، تفسير دقيق‌ترى ارائه شده كه به كلّى هرگونه شبهه ورود اهل ايمان را به دوزخ منتفى مى‌سازد و آن اين است كه «ضمير خطاب» در آيه «وَ إِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وارِدُها» تنها به كافران و منكران روز رستاخيز باز گردد، و اين‌گونه «التفات» (از غيبت به‌

[١] . همان.

[٢] . ميدانى، مجمع الأمثال، ١/ ٣٢، شماره ١٢٩.

[٣] . بيت ياد شده از معلّقات معروف جاهليّت است.« زُرق» به معناى صاف و شفّاف بودن آب است،« جِمام» از« جَمّ» به معناى انبوه است،« وضَعنَ العِصيّ» كنايه از اين است كه قصد اقامت كردند؛ زيرا وقتى مسافر قصد ماندن مى‌كند، عصا را كنار مى‌گذارد و« تخيّم» يعنى برپايى خيمه و اردو زدن( شرح معلّقات سبع زوزنى، ص ٧٧).

[٤] . انبياء/ ١٠١- ١٠٢.