نقد شبهات پيرامون قرآن كريم - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣١٥ - «تساؤل بعضهم بعضا»

انسانها، چهارپايان، پرندگان، حشرات و همه موجودات دريا و خشكى و ميوه‌ها، گياهان، درختان و روزى هر جنبنده ديگر) را فراهم مى‌سازد و اين دوره‌هاى چهارگانه، همان فصلهاى بهار، تابستان، پاييز و زمستان است». ايشان سپس به چگونگى تقدير ارزاق در هر يك از دوره‌هاى ياد شده پرداخته و آن را شرح داده است.[١]

تفسير ياد شده را علّامه طباطبايى رحمه الله نيز نيكو شمرده و در تفسير الميزان بدان اعتماد كرده است.[٢]

نتيجه تفسير ياد شده چنين مى‌شود كه خداوند متعال طى دو دوره زمين را آفريده و پايه‌هاى نگه‌دارنده آن (رواسى) را ايجاد و بركت و روزى را براساس فصلهاى چهارگانه سال تنظيم كرده است.

همچنين طبقه‌بندى آسمانهاى هفت‌گانه را نيز طى دو دوره سامان داده است كه روى هم رفته، چهار دوره مى‌شود كه در آيه شريفه با تعبير (أربعة أيّام) بدان اشاره شده است و از طرفى دو دوره ديگر نيز به آفرينش اصل آسمان و اجرام بين زمين و آسمان اختصاص داشته كه در اين آيه به آن اشاره نشده است. بنابراين هيچ گونه تنافى ميان آياتى كه تعبير «ستّة ايّام» را آورده است با آيه «اربعة ايّام» وجود ندارد.

«تساؤل بعضهم بعضا»

پرسش: ظاهر تعدادى از آيات قرآن اين است كه مجرمان در روز قيامت به خاطر گناهانشان بازخواست نمى‌شوند و با يكديگر نيز به پرس‌وجو نمى‌پردازند.

«فَيَوْمَئِذٍ لا يُسْئَلُ عَنْ ذَنْبِهِ إِنْسٌ وَ لا جَانٌّ»[٣]

«وَ لا يُسْئَلُ عَنْ ذُنُوبِهِمُ الْمُجْرِمُونَ»[٤]

«فَإِذا نُفِخَ فِي الصُّورِ فَلا أَنْسابَ بَيْنَهُمْ يَوْمَئِذٍ وَ لا يَتَساءَلُونَ»[٥]

[١] . تفسير على بن ابراهيم قمى، ٢/ ٢٦٢.

[٢] . الميزان، ١٧/ ٣٨٧.

[٣] . الرحمان/ ٣٩.

[٤] . قصص/ ٧٨.

[٥] . مؤمنون/ ١٠١« آنگاه كه در صور دميده شود، ديگر ميانشان نسبت خويشاوندى وجود ندارد و از حال يكديگر نمى‌پرسند».