فقال قائلون: الانسان قادر بقدرته على ان يفعل فى الثانى‌ [٣] و لا يوصف بالقدرة فى حال حدوثها انه قادر بها على ما يكون فى الثالث و قال قائلون: هو قادر بقدرته على الفعل فى الثانى و الثالث و على ما لا يتناهى من الافعال ان يأتى به فى اوقات لا تتناهى ان بقيت قدرته، و احال هؤلاء ان يكون ما يقدر عليه فى الثالث يفعله فى الثانى و ما يقدر عليه فى الرابع يفعله فى الثالث‌ [٤] و اختلفوا هل يقدر الانسان فى الوقت الاول ان يفعل فى الثانى اشياء متضادّة او شيئين:

فقال بعضهم: انما يقدر ان يفعل فى الثانى شيئا ان يرد ذلك الشي‌ء فهو قادر على شيئين فى الثانى متضادّين على البدل فقط و قال بعضهم: هو قادر فى حال حدوث القدرة ان يفعل اشياء متضادّة فى الوقت الثانى على البدل و اختلفت المعتزلة هل يقدر الانسان على حركة فى الثانى او على حركات:

[١] فى الوقت: بالوقت ح‌

[٢] او انما: و انما ح‌

[٣] فى الثانى: بالثانى [ق‌]

[٤] الثالث: الرابع ح‌