دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٣٨٧ - ٥/ ٢ بسر بن ارطات
فجيعى سرشان را بريدند.
بُسر، سپس به سوى نجران[١] رفت. و در آن روزگار، مردى از ياران پيامبر ٦ به نام عبد المدان كه پيامبر ٦ او را عبد اللّه ناميد و از شيعيان على ٧ بود در آن جا بود. بُسر بن ابى ارطات، او و پسرش مالك را كشت ....
بُسر، آن گاه به سوى مناطق همْدان رفت كه قومى از ارحَب در آن جا بودند و از شيعيان على بن ابى طالب ٧ به شمار مىرفتند. او همه آنان را كشت.
آنگاه بُسر بهجَيشان[٢] رفت كه در آنروزگار، جماعتى از پيروان على ٧ در آن جا بودند. او همه آنان را كشت.
سپس آهنگ صنعاء[٣] كرد. در آن روزگار، عبيد اللّه بن عبّاس از جانب على بن ابى طالب ٧ بر آن جا حكومت داشت. هنگامى كه خبر ورود بُسر به وى رسيد، مردى را كه عمرو بن اراكه نام داشت، فرا خواند و او را جانشين خويش بر صنعاء نمود و خود از آن جا فرار كرد.
آن دشمن خدا (بُسَر) آمد و به صَنعاء وارد شد. عمرو بن اراكه را گرفت و به حالت اسيرى گردن زد. سپس در صنعاء به دنبال پيروان على ٧ گشت و همه آنان را كشت و حتّى يك نفر از آنان را باقى نگذاشت.
[بُسر] از صنعاء به قصد حَضرَموت،[٤] خارج شد. او پس از ورود به حضرموت، از همه كسانى كه طرفداران على ٧ را مىشناختند، پرس و جو كرد و هر كس را كه مولايش على ٧ بود، به قتل رساند و بدين شكل جمع زيادى را كشت. آن گاه به سوى مردى از اشراف آنها به نام عبد اللّه بن ثوابه رفت كه در دژى پنهان شده بود. بُسر، پيوستهخدعه كرد و سوگند خورد، تا اينكه او از دژ خويش بيرون آمد. سپس دستور داد كه وى را به قتل برسانند.
[١] نجران، سومين شهر بزرگ يمن( پس از صنعاء و عدن) است و از قبايل يمنى تشكيل شده است. در آن جا، نخلهاى خرما وجود دارد. فاصله آن از صنعاء، ده منزل است. پس از فتح، ساكنانش اسلام را پذيرفتند و درخواست مباهله كردند؛ ولى بعد از مدّتى از اسلام دست كشيدند و جزيه پرداختند( تقويم البلدان: ص ٩٢).
[٢] جَيشان، آبادىاى در يمن است كه چون جيشان بن غيدان در آن منزل گزيد، به اين اسم، نامبردار شد( معجم البلدان: ج ٢ ص ٢٠٠).
[٣] صنعاء( پايتخت يمن)، در جنوب حجاز و شمال شهر عدن قرار دارد و در آن زمان، از مهمترين شهرهاى يمن و حجاز بود.
[٤] حَضَرموت، ناحيهاى وسيع در شرق عدن و در نزديكى درياست. سرزمين شنىِ پيوسته به آن با نام« احقاف» شناخته مىشود و در آن، مقبره هود پيامبر ٧ و در نزديكى آن، چاه بَرَهوت قرار دارد. از جمله آبادىهاى يمن شرقى و بزرگترين آنهاست و نامش در تورات،« حاضرميت» است( معجم البلدان: ج ٢ ص ٢٧٠).