دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٨٦ - چهار ريشههاى غلو

چهار. ريشه‌هاى غلو

غلو و جريان غاليان، از جهات متعدّدى قابل بحث و شايان توجّه است:

به لحاظ تاريخى، كند و كاو در خاستگاه غلو و زمينه‌هاى درونْ‌دينى و برونْ‌دينى آن، چگونگى شكل‌گيرى و روند آن، و نيز پيامدها و آثار آن، از جمله پژوهش‌هاى برجاى‌مانده‌اند؛

همچنين به لحاظ معرفتى، شناخت شخصيّت و گرايش‌هاى فكرى و مكتبى و مواضع دينى غاليان (بويژه چهره‌هاى برجسته و بلندآوازه آنان)، چرايى گرايش به غلو، درك غاليان از مفاهيم دينى، گونه‌هاى پرداختن آنان به قرآن و تفسير آيات الهى، و ... در خور پژوهش‌هايى گسترده‌اند.

اكنون و در اين مجال اندك، از ميان بحث‌هاى مختلفِ لازم درباره غاليان، به روان‌شناسى آنان مى‌پردازيم و در پاسخيابى اين سؤال كه: «چرا گروهى از مدّعيانِ پيروى از امام على ٧ و اهل بيت :، به انحراف" غلو" دچار آمدند؟» اندكى تأمّل مى‌كنيم.

اين پژوهش، افزون بر اين كه به لحاظ تاريخى، در جريان‌شناسى انديشه‌هاىِ گونه‌گون حوزه تفكّر شيعى مهم است، به گونه‌اى هشدار براى پيشگيرى از شكل‌گيرى انديشه‌هاى غلوآميز و دچار شدن طبقه انديشه‌مند جامعه به اين بيمارى خطرناك و نيز تأكيدى بر اعتدال در باورها و انديشه‌هاست.

پيش‌تر، در ضمن تحليلى كه درباره روان‌شناسى خوارج و ريشه‌يابى تندروى‌هاى آنان و بازشناسى زمينه‌هاى افراط آنان در انديشه و عمل داشتيم، به اين نتيجه دست يافتيم كه افراطيگرى و تندروى آنان كه در روايات به «تعمُّق در دين» توصيف شده است از يك سو در جهل و از سوى ديگر در دنياگرايى و فريفته شدن‌