دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٢٩٠ - ب بر حذر داشتن از غلو

مسلمانان را از گرفتار آمدن در دام «غاليان» و «انديشه‌هاى غاليانه» بر حذر داشته‌اند و به آنان، نسبت به انديشه‌هايى از آن دست، هشدار داده‌اند. على ٧ مى‌فرمايد:

إيّاكُم و الغُلُوَّ فِينا. قُولُوا إنّا عَبيدٌ مَربوبون و قُولُوا في فَضلِنا مَا شِئْتُم؛

از غلوّ در حقّ ما بپرهيزيد. [درباره ما] بگوييد كه «بندگان تربيت‌شده خداوند» هستيم و آن گاه، در فضايل ما، هر چه مى‌خواهيد، بگوييد.[١]

روشن است كه مقصود امام ٧ ذيل حديث (يعنى عبارت: «در فضايل، هر چه مى‌خواهيد، بگوييد»)، هر گونه سخن و هر بافته بى‌پايه‌اى نيست؛ بلكه تكيه سخن و جانِ كلام، اين است كه: ما تربيت‌شده خداوند» و تكامل‌يافته طريق عبوديّتيم؛ عبديم و در اين پايگاه و جايگاه، به فضايل والاى انسانى و تمامت برترى‌هاى سلوكى، دست يافته‌ايم؛ «انسان كامل» يم و كمال در انسانيّت، از آن ماست و البته به همان گونه كه غلو درباره ما روا نيست، انكار فضايل ما و تن زدن از باورهاى استوار و درست درباره ما كه شايد به پندار شما راست نيايد و توان درك و فهم آن را نداشته باشيد نيز روا نيست.

بدانيد كه ما «بندگان خداوند» و «تربيت‌يافتگان خداوند» هستيم. اين دو نكته را بدانيد و بر آنها تأكيد كنيد. آن گاه، بدانيد كه ما، در سلوك عابدانه در سايه ربوبيّت الهى، تا بدان جا رفته‌ايم كه «مرغ بلندپرواز خيال شما توانِ اوج گرفتن تا قلّه شخصيّت ما را ندارد». پس، نه غلو، افزون‌باورى و فزون‌گويىِ بى‌پايه، و نه كوته‌انگارى، سنجش با ديگران و نگريستن از سر انكار نسبت به فضايل ما! اين، همان نكته دقيقى است كه در حديث امام على ٧ آمده است:

لا يُقاسُ بِآلِ مُحَمَّدٍ ٦ مِن هذِهِ الامَّةِ أحَدٌ؛[٢]

[١] اهل بيت در قرآن و حديث: ج ٢ ص ٨٠٤ ح ١٢٣٥.

[٢] اهل بيت در قرآن و حديث: ج ١ ص ٢٣١ ح ٣٠٢.