نقد شبهات پيرامون قرآن كريم - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٦٤٤ - سد بزرگ مأرب

حميرى است كه حدود آن سرزمين از روى آن مشخص مى‌شود.[١]

ابن خلدون اين گونه ياد كرده است: شَمَرْ يرعش (٢٧٥- ٣٠٠ م) به دليل ارتعاش و لرزشى كه در او بود، به اين اسم ناميده شد و گفته مى‌شود كه وى به سرزمينهاى عراق، فارس و خراسان پا نهاد و شهرهاى آنجا را گشود و شهر صغد[٢] را كه در آن سوى جيحون بود، ويران ساخت و عجمها آن شهر را «شَمَرْكَنْد» ناميدند؛ يعنى «شمر ويران كرد». او در آنجا به نام خود شهرى ساخت و عربها آن را به عربى برگردان كردند و نامش «سَمَرْقَند» شد. گفته مى‌شود كه او همان كسى است كه با «قُباد»[٣] شاه ايران جنگيد و او را اسير كرد و همو «حيره»[٤] را دچار سردرگمى كرد.

[١] . ياقوت اين ماجرا را در معجم البلدان، ٣/ ٢٤٧- ٢٤٨ نسبت به شهر سمرقند آورده است و نيز بنگريد به: العرب قبل الاسلام، جرجى زيدان، ص ١٢٣ و ١٤٣- ١٤٤.

[٢] . منطقه‌اى پهناور كه مركز آن شهر سمرقند بود. اين منطقه از آباديهاى به هم پيوسته‌اى تشكيل شده‌است كه در ميانه درختان و بستانها قرار گرفته و از سمرقند تا بخارا امتداد دارد و از زيباترين و باشكوه‌ترين مناطق جهان است. حموى مى‌گويد: آنجا از نيكوترين زمينهاى خداست؛ با درختانى انبوه و رودهايى پر آب كه پرندگان بر شاخساران آن در آوازند( معجم البلدان، ٣/ ٤٠٩).

[٣] . گويا وى پدر انوشيروان، پادشاه ساسانى است كه ميان سالهاى ٤٨٧ تا ٥٣١ م. سلطنت كرده است. اوبيش از هشتاد سال با كاميابى عمر كرد و در طول زندگى‌اش سرزمينهاى بسيارى را آباد و شهرهاى زيادى را بنا كرد. او با صلح و صفا حكومت را به فرزندش انوشيروان واگذار كرد.( تاريخ ايران، ص ٢٠٥- ٢٠٩).

[٤] . حيره شهرى آباد در عراق، نزديك كوفه است. اين شهر پايتخت حكومت لخميان يا منذران بود. آنها دست نشاندگان دولت ايران در نواحى عراق بودند؛ همچنان كه غسّانيان دست نشاندگان روم در نواحى شام بودند. نخستين حكمرانان عراق آل تنوخ بودند. از جمله آنان جذيمه ابرش است و پس از او حكومت به خواهر زاده‌اش، عمروبن عدىّ، از آل نصر كه شاخه‌اى از لخم بودند، منتقل شد. از اين رو حكومت آنان را دولت آل نصر، آل لخم، آل عمروبن عدىّ و يا پادشاهان حيره مى‌گويند و به اعتبار آنكه پنج نفر از پادشاهانش منذر نام داشتند، دولت منذران ناميده مى‌شود. منذران به شيوه نسطوريان، مسيحيّت اختيار كرده بودند. زمان حكومتشان ٣٦٠ سال بود( ٢٦٨- ٦٢٨ م.) پايتخت همه آنان شهر حيره بود كه در سه مايلى كوفه، بر كرانه غربى فرات واقع است و اكنون در جنوب شرقى نجف اشرف قرار دارد. حيره و پادشاهان آن ارتباطى با پادشاهان حمير در يمن نداشتند.( العرب قبل الاسلام، ص ٢٢١- ٢٢٣).