توضيح اينكه خداوند درباره امّتهايى كه به دليل كردار ناپسندشان مؤاخذه شده‌اند، مى‌فرمايد: «وَ إِذا أَرَدْنا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنا مُتْرَفِيها فَفَسَقُوا فِيها فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْناها تَدْمِيراً»[١]. آيه شريفه بيانگر سنّتى الهى است كه در هستى جريان دارد و آن اينكه مؤاخذه و مجازات افراد و امّتها، تنها پس از اعلام و اتمام حجّت خواهد بود، لذا فرموده است: «وَ ما كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولًا»[٢] و سپس در آيه بعدى فرمود: «وَ إِذا أَرَدْنا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً ...» تا اين حقيقت را بازگو كند كه مؤاخذه و مجازات، تنها در صورت اعلام و عدم اطاعت از آن رواست. بنابراين معناى آيه چنين است كه امّتها زمانى عذاب مى‌شوند كه احكام سعادت‌بخش الهى به آنان ابلاغ گردد و آنان در نتيجه انتخاب راه ضلالت، از احكام ابلاغ شده سرپيچى و از دستورات خداوند نافرمانى كنند كه در نتيجه، عذاب بر آنان فرود مى‌آيد.

اينكه در آيه شريفه از خصوص مترفان نام برده شده، به اين جهت است كه آنان امّ الفساد و ريشه تباهى هستند و عامّه مردم در عملكرد ناپسندشان تحت تأثير رفتار نادرست آنان قرار مى‌گيرند.

طبرسى در بيان يكى از وجوه تفسيرى آيه مى‌نويسد: معناى آيه چنين است:

زمانى مى‌خواهيم مردمان يك سرزمين را سركوب سازيم كه نخست رسولان و فرستادگان خويش را به سوى آنان گسيل داشته‌ايم، تا بر آنان اتمام حجّت گردد و به سرانشان دستور مى‌دهيم از فرستادگان الهى پيروى كنند و مطيع آنان باشند و آنگاه حجج و براهين خود را پى در پى بر آنان مى‌فرستيم تا راه هرگونه بهانه‌گيرى برايشان بسته شود و آنگاه كه بر اثر عناد و لجاجت خويش نافرمانى كنند و آلوده شوند، بر آنان عذاب مى‌فرستيم.

وى مى‌افزايد: بر اين اساس جمله «أَمَرْنا مُتْرَفِيها ...» جواب «اذا» است و سخن ابن عباس و سعيد بن جبير كه گفته‌اند معناى آيه اين است كه «أمرنا هم بالطّاعة فعصوا

[١] . اسراء/ ١٦.

[٢] . اسراء/ ١٥« هرگز كسانى را عقوبت نمى‌كنيم تا آنكه پيامبرى برايشان فرستاده باشيم» كه در واقع آنان ازدستورات ما سرپيچى و نافرمانى كرده باشند.