نفث يعنى بيرون افكندن اندكى از آب دهان با حالتى مانند دميدن البته نه به اندازه آب دهان انداختن، و نفث دعانويس يا جادوگر آن است كه پس از خواندن هر ورد با آب دهان در گره‌هايى كه مى‌بندد بدمد تا مثلا بوسيله آن جادو كند. اما در آيه‌ «النَّفَّاثاتِ فِي الْعُقَدِ» منظور سخن چينى‌هايى است كه نمّامان در گره‌هايى كه ميان روابط دوستانه ايجاد مى‌كنند القا مى‌كنند تا رشته الفت ميان دو دوست را بگسلند. مانند زن و شوهر، پدر و فرزند، دو برادر، دو شريك در كار و كسب و زراعت ... يا ديگر روابط ميان دو يا چند نفر. عرب رابطه و علقه استوار ميان دو چيز يا دو كس را «عقده» مى‌نامد. چنان كه در قرآن رابطه زناشويى «عقدة النكاح» ناميده شده و فرموده: «وَ لا تَعْزِمُوا عُقْدَةَ النِّكاحِ حَتَّى يَبْلُغَ الْكِتابُ أَجَلَهُ»[٢]، «إِلَّا أَنْ يَعْفُونَ أَوْ يَعْفُوَا الَّذِي بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكاحِ»[٣].

بنابراين‌ «مِنْ شَرِّ النَّفَّاثاتِ فِي الْعُقَدِ» يعنى از شرّ سخن چينانى كه با وسوسه‌هاى ناپاك خويش در پى قطع رشته الفت بين دوستان‌اند. اين از قبيل تشبيه و ضرب المثل‌هاى تركيبى است مانند تشبيه سوره مسد درباره ام جميل همسر ابو لهب كه فرمود: «وَ امْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ»[٤] يعنى همسر سخن چين او. چرا كه فرد سخن چين هيزم شعله‌هاى نفاق و اختلاف ميان دوستان را بر دوش خويش مى‌كشد و اين توصيف با كينه شوهرش ابو لهب نيز تناسب جالبى دارد چرا كه او هيزم كش آن شعله‌ها بوده است. پس همچنانكه ام جميل هيزم واقعى بر دوش نمى‌كشيده- برخلاف پندار نادرست برخى- چرا كه او دختر حرب و خواهر ابو سفيان بوده و شوهرش ابولهب، و هر دو از اعيان و اشراف ثروتمند قريش بوده‌اند، امّا خبائث و پستى در حدّ بالايى را بر دوش مى‌كشيدند.

بنابراين سخن چينى است كه ميانه دو دوست را از دوستى به دشمنى تبديل مى‌كند و اين همه به يارى دسيسه‌هاى پنهانى است كه با نقشه‌هاى بسيار ظريف و دقيق طرح مى‌شود و مانند سحر است كه خاستگاهى ظريف و دقيق دارد. نمّام سخنان راست‌نما و جالب توجّه مى‌گويد مانند جادوگر شعبده‌گر كه مى‌خواهد گره‌هاى‌

[١] . فلق/ ٤.

[٢] . بقره/ ٢٣٥.

[٣] . بقره/ ٢٣٧.

[٤] . مسد/ ٤.