ترجمه شرح نهج البلاغه

ادامه برگزيده از نامههاى آن حضرت

2031 31 - از جمله وصيتهاى على(ع) كه به(فرزندش) حسن بن على(ع) پس از بازگشت از صفين در محل حاضرين نوشت

بخش اول گفتار امام(ع)

اول من الفان،

دوم المقر للزمان

سوم «المدبر العمر»

چهارم المستسلم للدهر

پنجم «الذام للدنيا»

ششم الساكن مساكن الموتى

هفتم الظاعن عنها غدا

اول المؤمل ما لا يدرك،

دوم السالك سبيل من قد هلك،

سوم غرض الاسقام

چهارم رهينة الايام

پنجم و رمية المصائب

ششم و عبد الدنيا

هفتم و تاجر الغرور

هشتم و غريم المنايا

دهم و حليف الهموم

يازدهم و قرين الاحزان،

دوازدهم و نصب الافات،

سيزدهم و صريع الشهوات،

چهاردهم و خليفة الاموات،

بخش دوم

بخش سوم

بخش چهارم

شرح در اين بخش چند مقصد است

مقصد اول آن بزرگوار به برخى از انگيزههايى كه او را بر اين وصيت واداشته،

مقصد دوم به برترى خويشتن و كمالات علمى خود پرداخته است

مقصد سوم اشاره به جالبترين مطلب در نظر آن حضرت است كه بايد فرزندش از وصيت نامه او فرا گيرد

مقصد چهارم او را مأمور به توجه و درك وصيت خود كرده

مقصد پنجم اشاره به برترى پيامبر(ص) بر ساير انبياست،

بخش پنجم

بحث اول استدلال بر وحدت آفريدگار است،

عبارت امام إله واحد كما وصف نفسه

بحث دوم در باره ازلى و ابدى بودن خداى متعال است،

بحث سوم هستى او پيش از همه چيزها، آغاز بىآغاز و پس از همه چيزها،

بحث چهارم در بيان اين كه خدا بزرگتر از آن است كه آفريدگارىاش در محدوده دل و يا ديده بگنجد،

بحث پنجم بدان كه چون امام(ع) فرزندش را بر عظمت خداى سبحان و كمال ذات مقدس او از جهات ياد شده متوجه كرد،

عبارت انه تا كلمه«قبيح»

بخش ششم

شرح در اين بخش دو مطلب است

مطلب اول امام(ع) فرزندش را از حالات دنيا و آخرت آگاه ساخته و به او چيزهايى را يادآور شده كه وى را از حتمى بودن فنا و گذرا بودن دنيا،

مطلب دوم به اصلاح رفتار خود با مردم توصيه كرده است

بخش هفتم

شرح در اين بخش چند مقصد است

در مورد اول او را توجه داده است كه در پيش رويش يعنى در سفر به جانب قرب خدا،

در مورد دوم(از دو مقصد) حضرت با اين سخنان خود به او هشدار داده است مع خفة الظهر تا عبارت وبالا عليك

مقصد سوم توجه دادن بر ضرورت بخشش مال به گونه صدقه دادن و احسان به نيازمندان و فقراء

بخش هشتم

شرح در اين بخش از وصيت، امام(ع) به چند امر توجه داده است

اول هدف از آفرينش و هستى، آخرت است نه دنيا،

دوم او را هشدار داده است بر اين كه دنيا جاى ماندن نيست،

سوم او را متوجه ساخته است كه رانده مرگ است،

چهارم دستور داده است كه مرگ و آنچه از گرفتاريها را كه ناگهان او را در ميان گيرند،

پنجم او را از گول خوردن به دليل دلبستگى اهل دنيا به دنيا و خصومت و ستيز بر سر دنيا، منع كرده است

بخش نهم

بخش دهم

2032 32 - از نامههاى امام(ع) به معاويه

عبارت على اعقابهم و على ادبارهم،

عبارت فان الدنيا

2033 33 - از نامههاى امام عليه السلام به قثم بن عباس كه از طرف آن بزرگوار فرماندار مكه بود

2034 34 - از نامههاى امام(ع) به محمد بن ابى بكر، موقعى كه از دلگيرى وى نسبت به بركنارى از حكومت مصر و نصب مالك اشتر به جاى او، اطلاع يافت و بعد مالك اشتر، پيش از رسيدن به مصر در بين راه بدرود حيات گفت

اول سخن امام فقد بلغنى عملك

دوم عبارت لم افعل ذلك ناقما،

سوم عبارت فرحمه الله الثواب له،

چهارم جمله فاصحر از شهر بيرون شو تا آخر نامه،

2035 35 - از نامههاى امام(ع) به عبد الله بن عباس پس از كشته شدن محمد بن ابى بكر

2036 36 - از نامههاى امام(ع) به عقيل بن ابى طالب در باره لشكرى كه به سوى گروهى از دشمنان فرستاده بود و اين نامه در پاسخ نامه عقيل به امام(ع) است

شرح منظور و هدف اين فصل چند مطلب است

اول عبارت فسرحت ما نجا

دوم عبارت دع عنك ابن امى

عبارت فانهم رسول الله

عبارت فجزت قريشا على الجوازى

عبارت فقد قطعوا رحمى

سوم عبارت «و اما ما سئلت عنه »

2037 37 - از نامههاى امام(ع) به معاويه

2038 38 - از نامههاى امام(ع) به مردم مصر هنگامى كه مالك اشتر(خدايش بيامرزد) را به فرمانروايى آنها تعيين كرد

شرح در اين نامه چند مطلب است

اول - عبارت امام(ع) من عبد الله يتناهى عنه

دوم عبارت اما بعد

سوم مردم را مأمور به هدف يعنى گوش فرا دادن به مالك و اطاعت از امر او كرده است،

چهارم امام(ع) به ايشان دستور داده است تا حركتشان به سمت جبهه نبرد و باز ايستادن ايشان از جنگ،

پنجم به مردم مصر اطلاع داده است كه ايشان را،

2039 39 - از نامههاى امام(ع) به عمرو بن عاص

40 و من كتاب له ع إلى بعض عماله

گفته امام فان يمكننى الله

2040 40 - از نامههاى امام(ع) به يكى از كارگزارانش

41 و من كتاب له ع إلى بعض عماله

2041 41 - از جمله نامههاى امام(ع) به عمر بن ابى سلمه مخزومى كه از طرف آن بزرگوار حاكم بحرين بود و او را بركنار كرد، و به جاى او نعمان بن عجلان زرقى را گماشت

2042 42 - از نامههاى آن حضرت به مصقلة بن هبيره شيبانى كه از جانب او بر«اردشير خره» حاكم بود

2043 43 - از جمله نامههاى امام(ع) به زياد بن ابيه آن گاه كه به او خبر دادند معاويه نامهاى به زياد نوشته و مىخواهد او را با پيوند دادن به خود بفريبد

2044 44 - از نامههاى امام(ع) به عثمان بن حنيف انصارى كه از طرف آن بزرگوار حاكم بصره بود و به امام(ع) خبر رسيد كه گروهى از مردم بصره او را به ميهمانى خواندهاند و او دعوت آنها را پذيرفته است

2045 45 - از جمله نامههاى آن حضرت به يكى از كارگزاران

2046 46 - از وصاياى امام(ع) به امام حسن و امام حسين(ع) موقعى كه ابن ملجم(خدايش او را از رحمت خود دور كند) آن بزرگوار را ضربت زد

2047 47 - از جمله نامههاى امام(ع) به معاويه

2048 48 - از جمله نامههاى آن حضرت به ديگران

2049 49 - از نامههاى امام(ع) به سرلشكريانش

2050 50 - از جمله نامههاى امام(ع) به مأموران ماليات خود

شرح 65918 - 65895

2051 51 - از نامههاى امام(ع) به فرمانروايان شهرها در باره نماز

2052 52 - از جمله عهد و پيمانهاى امام(ع) كه براى مالك اشتر نخعى - خدايش بيامرزد - آن را نوشته است، موقعى كه او را بر مصر، و توابع آن فرمانروا كرد،

فصل اول

فصل دوم در مورد اوامر و سفارشهاى امام(ع) نسبت به اعمال شايسته مربوط به كيفيت فرمانروايى و اداره مملكت و شهر به شرح زير است

انى قد وجهتك

و انما يستدل على الصالحين بما يجرى الله لهم على ألسن عباده،

عبارت امام(ع) فان الشح تا جمله كرهت

عبارت امام(ع) فانهم فى الخلق،

عبارت يفرط منهم الزلل و الخطاء،

و عبارت يؤتى على ايديهم

عبارت فانه لا يدي لك و رحمته

گفتار امام(ع) و ليس شيء على ظلم،

عبارت امام(ع) فان الله بالمرصاد،

عبارت ممن له مثل آرائهم،

فصل سوم در توجه دادن به گروههاى مردمى كه امر شهر به آنها وابسته است و قرار دادن هر كدام در جاى خود،

عبارت امام(ع) من اهل الذمة و مسلمة الناس،

دوم امام(ع) با عبارت فالجنود باذن الله معونتهم،

عبارت و ليس يقوم الرعية الا بهم

بنا بر اين عبارت لا قوام الخراج،

آن گاه به وسيله عبارت و انما يؤتى خراب الارض اهلها

فصل چهارم در باره اوامر و نواهى سازنده و آداب اخلاقى و سياسى كه بعضى عمومى و بعضى ويژه كاركنان، نزديكان، نديمان و خود اوست

و ان كانت الرعية

4 - سخن امام(ع) مع ان اكثر

عبارت و لا تقطعن مشترك،

1 - جمله فانه الاشقى

2 - عبارت و قد جعل جواره و امنا

1 - عبارت فانه حقها

2 - عبارت و الله سبحانه القيامة،

بخشى از همان عهدنامه چنين است

2053 53 - از جمله نامههاى امام(ع) به طلحه و زبير كه توسط عمران بن حصين خزاعى فرستاده است،

1 - عبارت اما بعد حاضر،

2 - دليل دوم، عبارت و ان كنتما اقراركما به،

عبارت و قد زعمتما انى قتلت عثمان

و عبارت فبينى احتمل

2054 54 - از جمله نامههاى امام(ع) به معاويه

عبارت اما بعد لنبتلى بها

در عبارت و قد ابتلانى تا آخر

عبارت فعدوت قاعدكم،

جمله فهى طريقنا و طريقك،

2055 55 - از سخنان امام(ع) در اندرز شريح بن هانى هنگامى كه او را به سركردگى سپاه عازم شام گمارد

2056 56 - از جمله نامههاى امام(ع) به مردم كوفه به هنگام حركت از مدينه به سمت بصره

عبارت اما ظالما عليه

2057 57 - از جمله نامههاى امام(ع) به مردم شهرها كه سرگذشت خود با مردم صفين را در اين نامه بيان مىفرمايد

عبارت و قالوا بل نداويه بالمكابرة،

عبارت فمن تم على ذلك

2058 58 - از جمله نامههاى امام(ع) به اسود بن قطيبه سرلشكر سپاه حلوان

2059 59 - از جمله نامههاى امام(ع) به كارگزارانى است كه سپاه امام(ع) از قلمرو آنها مىگذرد

2060 60 - از جمله نامههاى امام(ع) به كميل بن زياد نخعى كه از طرف آن بزرگوار كارگزار شهر هيت بود، در سرزنش او به خاطر بازنداشتن سپاه دشمن از تاخت و تاز كه از قلمرو او عبور كرده بودند

شرح عبارت اما بعد متبر

2061 61 - از جمله نامههاى امام(ع) به مردم مصر كه توسط مالك اشتر، موقعى كه او را فرمانرواى مصر كرد فرستاد

عبارت و لكننى آسى

2062 62 - از نامههاى امام(ع) به ابو موسى اشعرى كه از طرف آن بزرگوار حاكم كوفه بود،

شرح 71096 - 71044

عبارت و ما هى بالهوينا

عبارت يركب جملها

عبارت و بالحرى لتكفين

2063 63 - از جمله نامههاى امام(ع) در پاسخ نامه معاويه

عبارت و انك و الله الهوينا

عبارت النشيد و الراعى

عبارت و اما تلك التي تريد

2064 64 - يكى ديگر از نامههاى امام(ع) به معاويه

عبارت اما بعد الامور،

عبارت فقد سلكت اللبس،

عبارت (ضعفت قواها عن السلم)

جمله اصبحت منها

2065 65 - از نامههاى امام(ع) به عبد الله بن عباس، همين نامه با اختلاف روايت در عبارت قبلا گذشت

2066 66 - از جمله نامههاى امام(ع) به قثم بن عباس كه از طرف او حاكم مكه بود

2067 67 - از نامههاى امام(ع) است به سلمان فارسى - خدايش بيامرزد - پيش از رسيدنش به خلافت

2068 68 - از نامههاى امام(ع) به حارث همدانى

2069 69 - از جمله نامههاى امام(ع) به سهل بن حنيف كه از طرف وى حاكم مدينه بود، در مورد گروهى از مردم آن جا كه به معاويه پيوسته بودند

عبارت اما بعد معاويه،

و عبارت فلا تأسف مددهم،

2070 70 - از جمله نامههاى امام(ع) به منذر بن جارود عبدى كه در پارهاى از وظايف خويش خيانت كرده بود

عبارت ا و يؤمن على خيانته

التفل في الشراك،

2071 71 - از جمله نامههاى امام(ع) به عبد الله بن عباس

2072 72 - از جمله نامههاى امام(ع) به معاويه

عبارت اما بعد فراستى،

2073 73 - از پيمان نامههاى امام(ع) كه براى قبيله ربيعه و مردم يمن نوشته و از روى دستنوشت هشام بن كلبى نقل شده است

2074 74 - از جمله نامههاى امام(ع) در آغاز بيعت مردم با آن بزرگوار، آن را واقدى در كتاب جمل نقل كرده است

عبارت و قد ادبر اقبل

2075 75 - از جمله سفارشهاى امام(ع) به عبد الله بن عباس هنگامى كه او را در بصره به جاى خود گمارد

2076 76 - ايضا از جمله سفارشهاى امام(ع) به عبد الله بن عباس موقعى كه او را براى اتمام حجت به جانب خوارج فرستاد

2077 77 - از نامههاى امام(ع) در پاسخ ابو موسى اشعرى در باره حكمين، اين نامه را سعيد بن يحيى اموى در كتاب المغازى نقل كرده است

عبارت فان الناس حظهم،

و جمله اجتمع به اقوام صفت براى منزل است،

2078 78 - از جمله نامههاى امام(ع) به سران لشكرها موقعى كه به خلافت رسيد

عبارت فاشتروه

بخش برگزيدهاى از حكمتها به ضميمه پاسخهاى امير مؤمنان(ع) به پرسشها و سخنان كوتاهى كه در باره ديگر هدفها بيان فرموده است

3001 1 - امام(ع) فرمود

3002 2 - بيست و يك سخن از سخنان مربوط به ادب و ترغيب بر مكارم اخلاق به شرح زير

3003 3 - امام(ع) فرمود

3004 4 - امام(ع) فرمود

3005 5 - امام(ع) فرمود

3006 6 - امام(ع) فرمود

3007 7 - امام(ع) فرمود

3008 8 - امام(ع) فرمود

3009 9 - امام(ع) فرمود

3010 10 - امام(ع) فرمود

3011 11 - امام(ع) فرمود

3013 13 - امام(ع) در حق كسانى كه از جنگ در خدمت آن حضرت خوددارى كردند فرمود

3014 14 - امام(ع) فرمود

3015 15 - امام(ع) فرمود

3016 16 - امام(ع) فرمود

3017 17 - امام(ع) فرمود

3018 18 - امام(ع) فرمود

3019 19 - امام(ع) فرمود

3020 20 - امام(ع) فرمود

3021 21 - امام(ع) فرمود

3022 22 - امام(ع) فرمود

3023 23 - امام(ع) فرمود

3024 24 - امام(ع) فرمود

3025 25 - امام(ع) فرمود

عبارت فو الله

3026 26 - از امام(ع) راجع به ايمان پرسيدند، فرمود

3027 27 - امام(ع) فرمود

3028 28 - امام(ع) فرمود

3029 29 - امام(ع) فرمود

3030 30 - امام(ع) فرمود

3031 31 - امام(ع) فرمود

3032 32 دهقانان شهر انبار، امام(ع) را به هنگام رفتن به شام، ملاقات كردند

شرح اشتدوا بين يديه،

3033 33 - امام(ع) به فرزندش امام حسن(ع) فرمود

3034 34 - امام(ع) فرمود

3035 35 - امام(ع) فرمود

3036 36 - امام(ع) به يكى از يارانش كه بيمار بود فرمود

3037 37 - امام(ع) در باره خباب بن ارت فرموده

3038 38 - امام(ع) فرمود

3039 39 - امام(ع) فرمود

3040 40 - امام(ع) فرمود

3041 41 - امام(ع) فرمود

3042 42 - امام(ع) فرمود

3043 43 - امام(ع) فرمود

3044 44 - امام(ع) فرمود

3045 45 - امام(ع) فرمود

3046 46 - امام(ع) فرمود

3047 47 - امام(ع) فرمود

3048 48 - امام(ع) فرمود

3049 49 - امام(ع) فرمود

3050 50 - امام(ع) فرمود

3051 51 - امام(ع) فرمود

3052 52 - امام(ع) فرمود

3053 53 - امام(ع) فرمود

3054 54 - امام(ع) فرمود

3055 55 - امام(ع) فرمود

3056 56 - امام(ع) فرمود

3057 57 - امام(ع) فرمود

3058 58 - امام(ع) فرمود

3059 59 - امام(ع) فرمود

3060 60 - امام(ع) فرمود

3061 61 - امام(ع) فرمود

3062 62 - امام(ع) فرمود

3063 63 - امام(ع) فرمود

3064 64 - امام(ع) فرمود

3065 65 - امام(ع) فرمود

3066 66 - امام(ع) فرمود

3067 67 - امام(ع) فرمود

3068 68 - امام(ع) فرمود

3069 69 - از خبر ضرار بن ضمره ضبائى است هنگامى كه پيش معاويه آمد،

و لا حان حينك!

3070 70 - از سخنان امام(ع) به مرد شامى، وقتى كه از آن بزرگوار پرسيد آيا رفتن ما به شام از روى قضا و قدر الهى است؟

عبارت امام(ع) ويحك الوعيد

و عبارت ان الله سبحانه امر عباده تخييرا

3071 71 - امام(ع) فرمود

3072 72 - امام(ع) فرمود

3073 73 - امام(ع) فرمود

3074 74 - امام(ع) فرمود

3075 75 - امام(ع) به كسى كه در ستايش آن بزرگوار افراط مىكرد، در حالى كه به بىاعتقادى نسبت به آن حضرت متهم بود، فرمود

3076 76 - امام(ع) فرمود

3077 77 - امام(ع) فرمود

3078 78 - امام(ع) فرمود

3079 79 - امام(ع) فرمود

3080 80 - ابو جعفر، امام محمد بن باقر بن على(ع) نقل كرده است كه على(ع) فرمود

3081 81 - امام(ع) فرمود

3082 82 - امام(ع) فرمود

3083 83 - امام(ع) فرمود

3084 84 - امام(ع) فرمود

3085 85 - امام(ع) فرمود

3086 86 - از امام(ع) پرسيدند، خير چيست؟ امام(ع) فرمود

3087 87 - امام(ع) فرمود

3088 88 - امام(ع) صداى مردى از حروريه را شنيد كه مشغول نماز شب بود و قرآن تلاوت مىكرد، آن بزرگوار فرمود

3089 89 - امام(ع) فرمود

3090 90 - امام(ع) شنيد، مردى مىگفت انا لله و انا اليه راجعون حضرت فرمود

3091 91 - امام(ع) را گروهى رودررو ستايش كردند آن بزرگوار فرمود

3092 92 - امام(ع) فرمود

3093 93 - امام(ع) فرمود

عبارت و لا يضعف

3094 94 - جامه كهنه وصلهدارى را بر تن امام(ع) ديدند، در اين باره با حضرت گفتگو كردند، حضرت فرمود

3095 95 - امام(ع) فرمود

3096 96 - از نوف بكالى نقل شده است كه گفت شبى امير مؤمنان را ديدم كه از بستر خود بيرون آمده و به جانب ستارگان نظر مىكند و مىفرمايد

3097 97 - امام(ع) فرمود

3098 98 - امام(ع) فرمود

3099 99 - امام(ع) فرمود

3100 100 - امام(ع) فرمود

3101 101 - امام(ع) فرمود

3102 102 - امام(ع) فرمود

3103 103 - امام(ع) چون سهل بن حنيف انصارى، كه از گرامىترين اشخاص نزد آن حضرت بود، پس از بازگشت از جنگ صفين، در كوفه از دنيا رفت، امام(ع) پس از وفات او فرمود

عبارت من احبنا

3104 104 - امام(ع) فرمود (هفده جمله)

3105 105 - امام(ع) فرمود

3106 106 - به على(ع) عرض شد، يا أمير المؤمنين، خود را چگونه مىبينى؟ آن گرامى فرمود

3107 107 - امام(ع) فرمود

3108 108 - امام(ع) فرمود

3109 109 - امام(ع) فرمود

3110 110 - امام(ع) فرمود

3111 111 - از امام(ع) راجع به قريش پرسيدند، فرمودند

3112 112 - امام(ع) فرمود

3113 113 - امام(ع) جنازهاى را تشييع مىكرد، شنيد مردى مىخندد، فرمود

عبارت نبوئهم جائحة

عبارت طوبى

3114 114 - امام(ع) فرمود

3115 115 - امام(ع) فرمود

3116 116 - امام(ع) فرمود

3117 117 - امام(ع) فرمود

3118 118 - امام(ع) فرمود

عبارت فانه

عبارت اوله يحرق

3119 119 - امام(ع) فرمود

3120 120 - امام(ع) وقتى كه از صفين بازگشت 76874 - 76865 و به گورستانى در بيرون كوفه رسيد، فرمود

الديار الموحشة و المحال المقفرة آرامگاهها و قبور

3121 121 - امام(ع) وقتى شنيد مردى دنيا را مذمت مىكند فرمود

عبارت ايها الذام غرتك

و عبارت كم عللت مصرعك

3122 122 - امام(ع) فرمود

3123 123 - امام(ع) فرمود

3124 124 - امام(ع) فرمود

3125 125 - امام(ع) فرمود

3126 126 - امام(ع) فرمود

3127 127 - امام(ع) فرمود

3128 128 - امام(ع) فرمود

3129 129 - امام(ع) فرمود

3130 130 - امام(ع) فرمود

3131 131 - امام(ع) فرمود

3132 132 - امام(ع) فرمود

3133 133 - امام(ع) فرمود

3134 134 - از سخنان امام(ع) به كميل بن زياد نخعى - خدايش او را بيامرزد - است 77461 - 77431

3135 135 - امام(ع) فرمود

3136 136 - امام(ع) فرمود

3137 137 - امام(ع) به مردى كه از او درخواست موعظه داشت فرمود

3138 138 - امام(ع) فرمود

3139 139 - امام(ع) فرمود

3140 140 - امام(ع) فرمود

3141 141 - امام(ع) فرمود

3142 142 - امام(ع) فرمود

3143 143 - امام(ع) فرمود

3144 144 - امام(ع) فرمود

3145 145 - امام(ع) فرمود

3146 146 - امام(ع) فرمود

3147 147 - سه سخن از سخنان امام(ع)

3148 148 - امام(ع) فرمود

3149 149 - امام(ع) فرمود

3150 150 - امام(ع) فرمود

3151 151 - امام(ع) فرمود

3152 152 - امام(ع) فرمود

3153 153 - امام(ع) فرمود

3154 154 - امام(ع) فرمود

3155 155 - امام(ع) فرمود

3156 156 - امام(ع) فرمود

3157 157 - امام(ع) فرمود

3158 158 - امام(ع) فرمود

3159 159 - امام(ع) فرمود

3160 160 - امام(ع) فرمود

3161 161 - امام(ع) فرمود

3162 162 - امام(ع) فرمود

3163 163 - امام(ع) فرمود

3164 164 - امام(ع) فرمود

3165 165 - امام(ع) فرمود

3166 166 - امام(ع) فرمود

3167 167 - امام(ع) فرمود

3168 168 - امام(ع) فرمود

3169 169 - امام(ع) فرمود

3170 170 - امام(ع) فرمود

3171 171 - امام(ع) فرمود

3172 172 - امام(ع) فرمود

3173 173 - امام(ع) فرمود

3174 174 - امام(ع) فرمود

3175 175 - امام(ع) فرمود

3176 176 - امام(ع) فرمود

3177 177 - امام(ع) فرمود

3178 178 - امام(ع) فرمود

3179 179 - امام(ع) فرمود

3180 180 - امام(ع) فرمود

3181 181 - امام(ع) وقتى كه به كثافتى كه در مزبلهاى بود گذر كرد - فرمود 78665 - 78660

3182 182 - امام(ع) فرمود

3183 183 امام(ع) وقتى سخن خوارج را شنيد كه مىگفتند لا حكم إلا لله(هيچ حكم و فرمانى نيست، جز براى خدا)، فرمود 78717 - 78710

3184 184 - امام(ع) در باره اوباش فرمود

3185 185 - امام(ع) فرمود (در حالى كه جنايتكارى را آوردند 78791 - 78785 و اوباش هم دور او را گرفته بودند)

3186 186 - امام(ع) فرمود

3187 187 - امام(ع) وقتى كه طلحه و زبير پيشنهاد كردند كه ما با تو بيعت مىكنيم 78838 - 78825 با اين شرط كه در امر خلافت با تو شريك باشيم - فرمود 78838 - 78825

شرح عبارت «و عونان على العجز و الاود»

3188 188 - امام(ع) فرمود

3189 189 - امام(ع) فرمود

3190 190 - امام(ع) فرمود

3191 191 - امام(ع) فرمود

3192 192 - امام(ع) فرمود

3193 193 - امام(ع) فرمود سه جمله

3194 194 - امام(ع) فرمود

3195 195 - امام(ع) فرمود

3196 196 - امام(ع) فرمود سيزده كلمه

3197 197 - امام(ع) فرمود

3198 198 - امام(ع) فرمود

3199 199 - امام(ع) فرمود

3200 200 - امام(ع) فرمود

3201 201 - امام(ع) فرمود

3202 202 - امام(ع) فرمود

3203 203 - امام(ع) فرمود

3204 204 - امام(ع) فرمود

3205 205 - امام(ع) فرمود

3206 206 - امام(ع) فرمود

3207 207 - امام(ع) فرمود

3208 208 - امام(ع) فرمود

3209 209 - امام(ع) فرمود

3210 210 - امام(ع) فرمود

3211 211 - امام(ع) فرمود

3212 212 - امام(ع) فرمود

3213 213 - امام(ع) فرمود

3214 214 - امام(ع) فرمود

3215 215 - از امام(ع) راجع به آيه 79377 - 79368 مباركه فلنحيينه حياة طيبة پرسيدند، فرمود

3216 216 - امام(ع) فرمود

3217 217 - از امام(ع) در باره آيه شريفه ان الله يأمر بالعدل و الاحسان پرسيدند، فرمود

3218 218 - امام(ع) فرمود

3219 219 - امام(ع) به فرزندش امام حسن فرمود

3220 220 - امام(ع) فرمود

3221 221 - از امام(ع) پرسيدند خردمند كيست؟ آن گرامى فرمود

3222 222 - امام(ع) فرمود

3223 223 - امام(ع) فرمود

3224 224 - امام(ع) فرمود

3225 225 - امام(ع) فرمود

3226 226 - امام(ع) فرمود

3227 227 - امام(ع) فرمود

3228 228 - امام(ع) فرمود

3229 229 - امام(ع) فرمود

3230 230 - امام(ع) فرمود

3231 231 - امام(ع) فرمود

3232 232 - امام(ع) فرمود

3233 233 - امام(ع) فرمود

3234 234 - امام(ع) فرمود

3235 235 - امام(ع) فرمود

3236 236 - امام(ع) فرمود

3237 237 - امام(ع) فرمود

3238 238 - امام(ع) فرمود

3239 239 - امام(ع) فرمود

3240 240 - امام(ع) فرمود

3241 241 - امام(ع) فرمود

3242 242 - امام(ع) فرمود

3243 243 - امام(ع) به كميل بن زياد نخعى فرمود

3244 244 - امام(ع) فرمود

3245 245 - امام(ع) فرمود

در اين بخش پارهاى از سخنان برگزيده امام(ع) را كه معانى دور از ذهن دارند، نقل مىكنيم

4001 1 - در حديثى از قول آن حضرت رسيده است

4002 2 - در سخنى از آن حضرت است

4003 3 در گفتارى از آن بزرگوار آمده است

4004 4 - در سخنى از امام(ع) آمده است

4005 5 - در سخنى از امام است

4006 6 - در گفتار امام(ع) است

4007 7 - در سخن امام آمده است، وقتى كه لشكرى را بدرقه مىكرد، و به ميدان جنگ مىفرستاد

4008 8 - و در سخنى از امام(ع) است

4009 9 - و در گفتارى از امام(ع) است

3246 246 - وقتى كه به امام(ع) خبر دادند، لشكر معاويه، بر شهر انبار يورش برده و آنجا را غارت كرده است،

بخش اول

شرح 80978 - 80937

بخش دوم امام(ع) فرمود

عبارت أ ترانى،

عبارت انك

3247 247 - امام(ع) فرمود

3248 248 - امام(ع) فرمود

3249 249 - امام(ع) فرمود

3250 250 - مردى از امام(ع) پرسيد ايمان چيست؟ آن بزرگوار فرمود

3251 251 - امام(ع) فرمود

3252 252 - امام(ع) فرمود

3253 253 - امام(ع) فرمود

3254 254 - آوردهاند كه در دوران خلافت عمر بن خطاب، در نزد او، سخن از زيور و زينت كعبه و زيادى آن به ميان آمد

3255 255 - نقل كردهاند كه دو نفر را خدمت امام(ع) آوردند كه از بيت المال دزدى كرده بودند،

شرح عرض الناس

3256 256 - امام(ع) فرمود

3257 257 - امام(ع) فرمود

3258 258 - امام(ع) فرمود

3259 259 - امام(ع) فرمود

3260 260 - امام(ع) فرمود

3261 261 - امام(ع) فرمود

3262 262 - امام(ع) فرمود

3263 263 - امام(ع) فرمود

3264 264 - امام(ع) فرمود

3265 265 - امام(ع) فرمود

3266 266 - امام(ع) فرمود

3267 267 - امام(ع) فرمود

3268 268 - امام(ع) فرمود

3269 269 - امام(ع) فرمود

3270 270 - امام(ع) فرمود

3271 271 - از امام(ع) راجع به قدر سؤال شد، آن بزرگوار فرمود

3272 272 - امام(ع) فرمود

3273 273 - امام(ع) فرمود

3274 274 - امام(ع) فرمود

3275 275 - امام(ع) وقتى كه اشعث بن قيس را به خاطر مرگ فرزندش تسليت مىداد فرمود

1 - عبارت و ان تصبر خلف

2 - عبارت ان صبرت و انت مأجور

3 - او را از بىتابى بر حذر داشته است، با اين عبارت و ان جزعت مأزور

4 - عبارت سرك و هو بلاء و فتنة

5 - عبارت و حزنك

3276 276 - امام(ع) هنگامى كه پيامبر را دفن كردند، بر مزار آن بزرگوار فرمود

3277 277 - امام(ع) فرمود

3278 278 - از امام(ع) در باره مسافت بين خاور و باختر پرسيدند، فرمود

3279 279 - امام(ع) فرمود

3280 280 - امام(ع) مردى را ديد كه براى آن كه به دشمن صدمهاى بزند، به خود زيان مىرساند، فرمود

3281 281 - امام(ع) فرمود

3282 282 - امام(ع) فرمود

3283 283 - امام(ع) فرمود

3284 284 - از امام(ع) پرسيدند چگونه خداوند با كثرت مردم از آنها حساب و پرسش مىكند؟ فرمود

3285 285 - امام(ع) فرمود

3286 286 - امام(ع) فرمود

3287 287 - امام(ع) فرمود

و عبارت و لا يلام

3288 288 - امام(ع) فرمود

3289 289 - امام(ع) فرمود

3290 290 - امام(ع) فرمود

3291 291 - امام(ع) فرمود

3292 292 - امام(ع) فرمود

3293 293 - امام(ع) فرمود

عبارت فانه

3294 294 - امام(ع) فرمود

3295 295 - امام(ع) انس بن مالك را وقتى كه به بصره آمد به نزد طلحه و زبير فرستاد تا سخنى را كه از رسول خدا در باره آنها شنيده بود به ايشان خاطرنشان كند

3296 296 - امام(ع) فرمود

3297 297 - امام(ع) فرمود

3298 298 - امام(ع) فرمود

3299 299 - امام(ع) به كاتب خود - عبيد الله بن ابى رافع فرمود

3300 300 - امام(ع) فرمود

3301 301 - يكى از يهوديان به امام(ع) عرض كرد«پيغمبرتان را هنوز به خاك نسپرده بوديد كه در باره او اختلاف كرديد»

3302 302 - از امام پرسيدند چگونه بر شجاعان برترى يافتى؟ آن بزرگوار فرمود

3303 303 - امام(ع) به فرزندش محمد حنفيه فرمود

3304 304 - امام(ع) در پاسخ كسى كه از وى مشكلى را پرسيد فرمود

شرح 82612 - 82588

3305 305 - امام(ع) وقتى كه ابن عباس او را به چيزى راهنمايى مىكرد كه موافق نظر آن بزرگوار نبود، به او فرمود

3306 306 - نقل كردهاند وقتى كه امام(ع) از جنگ صفين به كوفه بازگشت،

3307 307 - موقعى كه امام(ع) گذرش به كشتههاى خوارج جنگ نهروان افتاد، فرمود

3308 308 - امام(ع) فرمود

3309 309 - وقتى كه خبر كشته شدن محمد بن ابى بكر به امام(ع) رسيد، فرمود

3310 310 - امام(ع) فرمود

شرح اعذر اليه

3311 311 - امام(ع) فرمود

3312 312 - امام(ع) فرمود

3313 313 - امام(ع) فرمود

3314 314 - امام(ع) فرمود

3315 315 - امام(ع) فرمود

3316 316 - امام(ع) فرمود

3317 317 - امام(ع) در تعريف مؤمن فرمود

لين العريكة

3318 318 - امام(ع) فرمود

شرح كلمه «المسير»

3319 319 - امام(ع) فرمود

3320 320 - امام(ع) فرمود

3321 321 - امام(ع) فرمود

3322 322 - امام(ع) فرمود

3323 323 - امام(ع) فرمود

3324 324 - امام(ع) فرمود

3325 325 - امام(ع) فرمود

3326 326 - امام(ع) فرمود

3327 327 - امام(ع) فرمود

3328 328 - امام(ع) فرمود

3329 329 - امام(ع) فرمود

3330 330 - امام(ع) فرمود (چهارده كلمه)

3331 331 - امام(ع) فرمود

3332 332 - امام(ع) فرمود

3333 333 - امام(ع) فرمود

3334 334 - امام(ع) فرمود

3335 335 - در حضور امام(ع) مردى به مرد ديگرى كه خداوند به او پسرى داده بود به عنوان تبريك گفت فرزند رزمنده گوارايت باد! امام(ع) فرمود

3336 336 - مردى از عمال امام(ع) ساختمانى عظيم بنا كرد، پس امام(ع) خطاب به او فرمود

شرح عبارت طلوع الورق لرءوسها

3337 337 - به امام(ع) گفتند «اگر در خانه مردى را به روى او ببندند و او را داخل خانه قرار دهند، روزى او از كجا مىرسد؟» امام(ع) در جواب فرمود

3338 338 - امام(ع) به قومى كه كسى از آنها مرده بود، تسليت گفته و امر به صبر نموده و فرمود

3339 339 - امام(ع) فرمود

3340 340 - امام(ع) فرمود

شرح كلمه أسرى

3341 341 - امام(ع) فرمود

3342 342 - امام(ع) فرمود

3343 343 - امام(ع) فرمود

3344 344 - امام(ع) فرمود

3345 345 - امام(ع) فرمود

شرح 83635 - 83625

3346 346 - امام(ع) سه جمله فرموده است

3347 347 - امام(ع) فرمود

عبارت فمن علم عمل

3348 348 - امام(ع) فرمود

3349 349 - امام(ع) فرمود

3350 350 - امام(ع) فرمود

3351 351 - نقل كردهاند كه كمتر اتفاق مىافتاد كه امام(ع) روى منبر بنشيند، مگر اين كه پيش از خطبه خواندن مىفرمود

3352 352 - امام(ع) ده جمله فروده است

3353 353 - امام(ع) به جابر بن عبد الله انصارى فرمود

3354 354 - ابن جرير طبرى در كتاب تاريخ خود از عبد الرحمن بن ابى ليلى، فقيه، روايت كرده است - و او از جمله كسانى بود كه براى جنگ حجاج با پسر اشعث خروج كرده بودند - در ضمن سخنانى كه مردم را به پيكار وادار مىكرد گفت من از امير المؤمنين على بن ابى

3355 355 - امام(ع) در سخن ديگرى راجع به همين مطلب مىفرمايد

عبارت و ما اعمال البر لجى،

و عبارت فان الامر رزق

3356 356 - ابو جحيفه مىگويد شنيدم امير المؤمنين(ع) مىفرمود

عبارت فمن لم يعرف بقلبه

3357 357 - امام(ع) فرمود

3358 358 - امام(ع) فرمود

3359 359 - امام(ع) فرمود

3360 360 - امام(ع) فرمود

3361 361 - امام(ع) فرمود

3362 362 - امام(ع) فرمود

3363 363 - امام(ع) فرمود

3364 364 - امام(ع) فرمود

3365 365 - امام(ع) فرموده است(سه كلمه)

3366 366 - امام(ع) فرمود

3367 367 - امام(ع) فرمود

3368 368 - امام(ع) فرمود

3369 369 - امام(ع) فرمود

3370 370 - امام(ع) فرمود

عبارت ليس للعاقل

3371 371 - امام(ع) فرمود

3372 372 - امام(ع) فرمود

3373 373 - امام(ع) فرمود

3374 374 - امام(ع) فرمود

3375 375 - امام(ع) فرمود

3376 376 - امام(ع) فرمود (چهار مطلب)

3377 377 - امام(ع) فرمود

3378 378 - امام(ع) به يكى از مخاطبانش - كه سخنى فراتر از حد خود گفته بود - فرمود

3379 379 - امام(ع) فرمود

3380 380 - از امام(ع) وقتى كه در باره معناى«لا حول و لا قوة الا بالله العلى العظيم» پرسيدند، فرمود

3381 381 - وقتى كه امام(ع) شنيد، عمار بن ياسر، به مغيرة بن شعبه پاسخ مىدهد، به او فرمود

3382 382 - امام(ع) فرمود

3383 383 - امام(ع) فرمود

3384 384 - امام(ع) فرمود

3385 385 - امام(ع) فرمود

3386 386 - امام(ع) فرمود

3387 387 - امام(ع) فرمود

3388 388 - امام(ع) فرمود

3389 389 - امام(ع) فرمود

3390 390 - امام(ع) فرمود

3391 391 - امام(ع) به فرزندش امام حسن(ع) فرمود

3392 392 - امام(ع) فرمود

3393 393 - امام(ع) فرمود

3394 394 - امام(ع) فرمود

3395 395 - آوردهاند كه امام(ع) در ميان جمعى از ياران خود نشسته بود، زنى زيبارو از آنجا گذشت، اصحاب بر او چشم دوختند، امام(ع) فرمود

3396 396 - امام(ع) فرمود

3397 397 - امام(ع) فرمود

3398 398 - امام(ع) فرمود

3399 399 - امام(ع) فرمود

3400 400 - امام(ع) فرمود

3401 401 - امام(ع) فرمود

3402 402 - امام(ع) فرمود

3403 403 - امام(ع) در يكى از عيدها فرمود

3404 404 - امام(ع) فرمود

3405 405 - امام(ع) فرمود

3406 406 - امام(ع) فرمود

3407 407 - امام(ع) فرمود

3408 408 - امام(ع) فرمود

3409 409 - امام(ع) فرمود

3410 410 - امام(ع) فرمود

3411 411 - از امام(ع) پرسيدند از عدالت و بخشندگى كدام يك بهتر است؟ فرمود

3412 412 - امام(ع) فرمود

3413 413 - امام(ع) فرمود

3414 414 - امام(ع) فرمود

3415 415 - امام(ع) فرمود

3416 416 - امام(ع) فرمود

3417 417 - وقتى كه خبر مرگ مالك اشتر(خدايش بيامرزد) به امام(ع) رسيد فرمود

3418 418 - امام(ع) فرمود

3419 419 - امام(ع) فرمود

3420 420 - امام(ع) به غالب بن صعصعه پدر فرزدق در ضمن سخنى كه ميان آنان رد و بدل شد فرمود

3421 421 - امام(ع) فرمود

3422 422 - امام(ع) فرمود

3423 423 - امام(ع) فرمود

3424 424 - امام(ع) فرمود

3425 425 - امام(ع) فرمود

3426 426 - امام(ع) فرمود

3427 427 - امام(ع) فرمود

3428 428 - از امام(ع) پرسيدند بزرگترين شاعران كيست؟ فرمود

عبارت فان كان و لا بد

3429 429 - امام(ع) فرمود

3430 430 - امام(ع) فرمود

3431 431 - امام(ع) فرمود

3432 432 - امام(ع) فرمود

3433 433 - امام(ع) فرمود

3434 434 - امام(ع) فرمود

3435 435 - امام(ع) فرمود

3436 436 - امام(ع) فرمود

3437 437 - امام(ع) در ستايش انصار فرمود

3438 438 - امام(ع) فرمود

3439 439 - امام(ع) فرمود

3440 440 - امام(ع) فرمود

3441 441 - امام(ع) فرمود

3442 442 - از امام(ع) در باره توحيد و عدالت پرسيدند

3443 443 - امام(ع) فرمود

3444 444 - امام(ع) در دعاى طلب باران، عرض كرد

3445 445 - امام(ع) فرمود

3446 446 - امام(ع) فرمود

3448 448 - امام(ع) به زياد بن ابيه - وقتى كه او را براى خطه فارس به جاى عبد الله بن عباس تعيين كرد - در ضمن سخنى طولانى كه بين آنها رد و بدل شد و امام او را از پيشاپيش گرفتن ماليات نهى كرد، فرمود

3449 449 - امام(ع) فرمود

3450 450 - امام(ع) فرمود

3451 451 - امام(ع) فرمود

3452 452 - امام(ع) فرمود

فهرست نامهها و موضوعات اين مجلد

ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ٧١٩ - ترجمه

برسد مانند آن ديگرى كه از آخرت به كمترين بهره و نصيب خويش رسيده است».

[شرح‌]

(٨٣٩٣٧- ٨٣٨٩٤) چون پرهيزگارى و توشه گرفتن از دنيا براى سفر الى اللّه هدف از خلقت انسان است ناگزير امام (ع) در آغاز تمام خطبه‌هايش آن را مى‌آورده و به اين هدف آفرينش توجّه مى‌داده است و هم اين كه هدف نهايى انسان آخرت است و دنيا نيست، هر چند كه به جاى هدف نهايى، دنيا خود را جلوه‌گر سازد، و هر چند كه آخرت را در نظر وى بد جلوه دهد و مانع شناخت آن گردد، علاوه بر آن كه هيچ مناسبتى نيست ميان آن كسى كه در بالاترين حدّ تلاش خود به دنيا رسيده و ميان آن كسى كه به كمترين بهره از آخرت دست يافته است، به جهت شرافت بهره اخروى، تا چه رسد به آن كسى كه به بالاترين مقام اخروى رسيده باشد! امام (ع) طالب دنيايى را كه مدّعى است به دنيا دست يافته، از فريب خوردن و مغرور شدن بر حذر داشته است. و مطالب ديگر واضح است.

(٣٣٥٢) ٣٥٢- امام (ع) ده جمله فروده است:

لَا شَرَفَ أَعْلَى مِنَ الْإِسْلَامِ- وَ لَا عِزَّ أَعَزُّ مِنَ التَّقْوَى- وَ لَا مَعْقِلَ أَحْسَنُ مِنَ الْوَرَعِ- وَ لَا شَفِيعَ أَنْجَحُ مِنَ التَّوْبَةِ- وَ لَا كَنْزَ أَغْنَى مِنَ الْقَنَاعَةِ- وَ لَا مَالَ أَذْهَبُ لِلْفَاقَةِ مِنَ الرِّضَا بِالْقُوتِ- وَ مَنِ اقْتَصَرَ عَلَى بُلْغَةِ الْكَفَافِ- فَقَدِ انْتَظَمَ الرَّاحَةَ وَ تَبَوَّأَ خَفْضَ الدَّعَةِ- وَ الرَّغْبَةُ مِفْتَاحُ النَّصَبِ وَ مَطِيَّةُ التَّعَبِ- وَ الْحِرْصُ وَ الْكِبْرُ وَ الْحَسَدُ- دَوَاعٍ إِلَى التَّقَحُّمِ فِي الذُّنُوبِ- وَ الشَّرُّ جَامِعُ مَسَاوِئِ الْعُيُوبِ (٨٤٠١٣- ٨٣٩٤١)

[ترجمه‌]

«هيچ بزرگى بالاتر از اسلام و هيچ عزّتى برتر از پرهيزگارى، و هيچ پناهگاهى استوارتر از پارسايى و هيچ شفيعى پيروزتر و رهايى بخشتر از توبه و بازگشت به طرف خدا نيست، و هيچ گنجى بى‌نياز كننده‌تر از قناعت، و هيچ ثروتى در پيشگيرى از فقر، بهتر از تسليم و قناعت به روزى رسيده وجود ندارد، و