المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٧٤ - دنباله مبحث بدل

من يصل الينا يستعن بنا يعن.

شارح گويد:

شرح و توضيح گفته مصنّف اينست كه:

همان طورى كه اسم را از اسم بدل مى‌آورند، فعل را از فعل نيز بدل قرار مى‌دهند چه بدل كلّ از كلّ مانند آنچه در قول عبد اللّه بن حرّ آمده:

يعنى: هرگاه بيائى نزد ما كه برما وارد باشى در خانه‌هاى ما مى‌يابى هيزم خشكى و آتشى را كه افروخته شده است.

شاهد در « تلمم » بوده كه بدل كلّ از كلّ است از « تأتنا » چه آنكه المام بمعناى فرود آمدن عبارتست از همان اتيان (آمدن).

و چه بدل اشتمال نظير مثالى كه مصنّف در متن آورده و گفته:

من يصل الينا يستعن بنا يعن (كسى كه برسد به ما كه به ما كمك كرده باشد مورد كمك واقع خواهد شد).

شاهد در « يستعن » است كه بدل اشتمال از « يصل » مى‌باشد زيرا استعانت مستلزم معنائى است كه در وصول مى‌باشد و آن معنا عبارتست از نجح و برآوردن حاجت كسى.

ابن ناظم اينطور تقرير و شرح داده است ولى ابن هشام استلزام را با بيانى كه ذكر شد منع و انكار كرده و گفته است:

جهتش آنست كه گاهى استعانت و طلب يارى مى‌شود ولى كمك در خارج تحقّق نمى‌يابد پس وصول را نمى‌توان منجح دانست.

سپس ابن هشام گفته:

آنچه در اين مثال واجب است بآن ملتزم شد آنست كه بگوئيم:

« يستعين » مرفوع بوده تا حال باشد نظير كلمه « تعشو » در قول جزول بن اوس:

يعنى: هرزمانى كه بيائى نزد پسر شما پس در حالى كه قصد كنى رفتن بطرف آتش او را مى‌يابى بهتر آتشى را كه نزد آن بهتر افروزنده‌اى مى‌باشد.

شاهد در « تعشو » است كه مرفوع بوده تا حال باشد از فاعل « تأته ».