المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٢٣ - قسم دوم عطف نسق(عطف بحروف)

آمده:

فاقبره ثمّ اذا شاء انشره‌ ( پس او را بخاك قبر سپرد و سپس هروقت بخواهد باز او را از قبر برانگيزد).

در اين آيه شريفه همان طورى كه ملاحظه مى‌كنيم بين بخاك قبر سپردن ميّت و حشر و نشر آن فاصله زمانى مى‌باشد از اينرو كلمه « ثمّ » بين آنها بكار رفته است.

و گاهى « ثمّ » بمعناى « فاء » مى‌آيد مانند آنچه در قول جارية بن عجاج ايادى آمده:

يعنى: مانند تند حركت كردن نيزه منسوب به ردينه در زير غبار كه جارى شود آن حركت در بندبندها و گره‌هاى آن نيزه، پس بلافاصله مضطرب شود تمام آن نيزه.

شاهد در « ثمّ » است كه بمعناى « فاء » آمده يعنى براى عطف بدون مهلت مى‌باشد.

قوله: الّذى خلقك فسوّيك: آيه (٧) از سوره انفطار.

قوله: و كم من قرية اهلكناها الخ: آيه (٤) از سوره اعراف.

قوله: و الّذى اخرج المرعى الخ: آيه (٤ و ٥) از سوره اعلى.

قوله: فاقبره ثمّ اذا شاء انشره: آيه (٢١) از سوره عبس.

متن: «٥٤٦»

تجزيه و تركيب‌

واو: عاطفه.

اخصص: فعل امر، مفرد، مذكّر، حاضر.

باء: حرف جارّ.

فاء: مجرور بباء، متعلّق به « اخصص ».

عطف: اسم، مضاف، مفعول براى « اخصص ».

ما: موصوله، مضاف اليه.

ليس: از افعال ناقصه، صله و عائد براى « ما ».

صلة: خبر براى « ليس ».