المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٢٥ - قسم دوم عطف نسق(عطف بحروف)

ترجمه‌

بواسطه « حتّى » عطف كن « بعض » را بر « كلّ » و معطوف به « حتّى » نيست مگر غايت براى آنچه پهلويش در آمده است.

شرح عربى‌

( و اخصص بفاء عطف ما ليس صلة) بأن خلا من العائد (على الّذى استقرّ أنّه الصّلة) نحو « الّذى يطير فيغضب زيد الذّباب» و لا يجوز عطفه بغيرها لأنّ شرط ما عطف على الصّلة أن يصلح لوقوعه صلة. و إنّما لم يشترط ذلك فى العطف بالفاء لجعلها ما بعدها مع ما قبلها فى حكم جملة واحدة لإشعارها بالسببيّة.

( بعضا) تحقيقا أو تأويلا (بحتّى اعطف على كلّ) نحو « أكلت السّمكة حتّى رأسها».

( و لا يكون) المعطوف بها (إلّا غاية الّذى تلا) رفعة أو خسّة، نحو:

فرع: حتّى فى عدم التّرتيب كالواو.

ترجمه و شرح‌

مصنّف گويد:

اختصاص بده به « فاء » عطف نمودن چيزى كه صله نيست را برجمله‌اى كه صله بودنش ثابت مى‌باشد.

شارح گويد:

مقصود از « ما ليس صلة» كلمه‌اى است كه از ضمير عائد خالى باشد.

مثال آنچه مصنّف گفته است مانند:

الّذى يطير فيغضب زيد الذّباب (آنچه پرواز مى‌كند پس زيد غضب مى‌كند برمگس).

در اين مثال « فاء » كلمه « يغضب » كه مشتمل برضمير موصول نيست را بر « يطير » كه صله است يعنى ضمير مستتر در آن به « الّذى » راجع مى‌باشد عطف كرده است و اين نحو از عطف از مختصّات « فاء » مى‌باشد لذا جايز نيست با غير « فاء » غير صله را به صله عطف نمود زيرا شرط كلمه‌اى كه به صله عطف مى‌شود آنست كه صحيح باشد بجاى صله قرار گيرد و پر واضح است كلمه خالى از ضمير موصول براى اين معنا صلاحيّت ندارد.

و امّا اينكه در « فاء » رعايت اين شرط چطور نشده، جهتش آنست كه « فاء »