المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٥٤ - مبحث اعمال اسم مفعول
باطّراد: جارّ و مجرور، متعلّق باستقرّ، حال است از « فعول ».
كاف: حرف جرّ.
غدا: مجرور به كاف، متعلّق باستقرّ، خبر است براى مبتداء محذوف.
ترجمه
و فعلى كه بروزن « فعل » بوده و لازم باشد نظير « قعد » مصدرش بطور شيوع و اطراد بروزن فعول آيد مانند غدا.
متن: «٤٤٣»
|
ما لم يكن مستوجبا فعالا |
أو فعلانا قادر أو فعالا |
تجزيه و تركيب
ما: مصدريّه زمانيّه، قيد است براى « له فعول باطراد».
لم يكن: مضارع مجزوم، ضمير مستتر در آن اسمش بوده كه به « فعل » راجع است.
مستوجبا: خبر براى « لم يكن».
فعالا: مفعول براى « مستوجب ».
او: عاطفه.
فعلانا: معطوف بر « فعال ».
فادر: جمله معترضه.
او فعالا: معطوف است بر « فعال ».
ترجمه
مادامى كه وزن فعل مصدرش بروزن فعال با فعلان يا فعال نيايد.
متن: «٤٤٤»
|
فأوّل لذى امتناع كأبى |
و الثّان للّذى اقتضى تقلّبا |
تجزيه و تركيب
فاء: عاطفه از قبيل عطف مفصل برمجمل.
اوّل: مبتداء.
لام: حرف جارّ.
ذى: مجرور به لام، متعلّق باستقرّ، خبر براى « اوّل » ، مضاف.
امتناع: مضاف اليه.