المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣٨٨ - دوم از توابع تأكيد و احكام آن

با نفس و عين تأكيد نمائيم لازم است آندو را بروزن « افعل » جمع بسته تا بدين ترتيب از لغت فصيح تبعيّت كرده باشيم بنابراين در تأكيد تثنيه بايد گفته شود:

جاء الزيدان انفسهما و يا جاء الزيدان اعينهما.

و جايز است كه آندو را به صيغه مفرد آورد تنها ضمير متّصل بآنها را جمع يا تثنيه بياوريم.

البتّه اين از نظر فصاحت در رتبه پائين‌تر از جمع قرار دارد، بنابراين در مثال مذكور مى‌توان گفت: جاء الزيدان نفسهما.

در اين مثال كلمه « نفسهما » مفرد است اگرچه ضمير تثنيه مى‌باشد.

و جايز است كه ايندو لفظ را به صيغه تثنيه آورد همان طورى كه ضمير متّصل بآنها در تأكيد تثنيه، تثنيه مى‌باشد البتّه اين از نظر فصاحت در رتبه پائين‌تر از افراد مى‌باشد لذا در مثال مذكور مى‌توان گفت:

جاء الزيدان نفساهما.

در اين مثال هم كلمه « نفس » و هم ضمير متّصل بآن به صيغه تثنيه آورده شده‌اند.

مصنّف گويد:

كلمات « كلّ » و « كلا » و « كلتا » و « جميع » را در شمول ذكر نما.

اين كلمات لازمست به ضمير متبوع متّصل باشند.

شارح گويد:

مقصود اينست كه در تأكيدى كه مقتضى شمول و عموم نسبت به جميع افراد مؤكّد يا تمام اجزاء آن مى‌باشد مى‌توان از چهار لفظ استفاده كرد.

١- كلّ.

٢- كلا.

٣- كلتا.

٤- جميع.

مصنّف گفته است:

اكثر نحويّين لفظ « جميع » را ذكر نكرده‌اند ولى سيبويه گفته است كه اين كلمه از نظر معنا و استعمال بمنزله « كلّ » مى‌باشد امّا شاهدى از كلام عرب براى آنچه گفته ذكر نكرده است و بايد توجّه داشت كه به اين چهار لفظ لازم است ضميرى كه با مؤكّد مطابق است متّصل نمود چنانچه شاعر گفته است: