المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤١٨ - قسم دوم عطف نسق(عطف بحروف)

شارح گويد:

كلمه « متبع » در متن مصنّف بكسر باء بوده يعنى تابع قرار دهنده و حاصل آنكه:

عطف نسق عبارتست از كلمه‌اى كه بعد از حرفى باشد كه آن حرف ما بعدش را تابع ما قبل قرار دهد مانند:

اخصص بودّ و ثناء من صدق (اختصاص بد به محبّت و ستايش كسى را كه راست مى‌گويد).

مصنّف گويد:

عطف بطور مطلق با: واو، ثمّ، فاء، حتّى، ام، و او صورت مى‌گيرد، مانند فيك صدق و وفاء.

شارح گويد:

مقصود اينست كه حروف عاطفه ذيل:

واو، ثمّ، فاء، حتّى، ام، او.

معطوف را لفظا و معنا به معطوف اليه مرتبط مى‌سازند.

البتّه در « واو » و « ثمّ » و « فاء » و « حتّى » بالاجماع امر چنين بوده و در باقى حروف بنابر رأى صواب و صحيح اينطور مى‌باشد.

مانند: فيك صدق و وفاء (در تو راستى و وفاء مى‌باشد).

شاهد در « واو » است كه « وفاء » را لفظا و معنا به « صدق » عطف كرده است.

مصنّف گويد:

بل و لا و لكن فقط در لفظ تابع را به متبوع عطف مى‌كنند مانند: لم يبدء امرء لكن طلا.

شارح گويد:

مقصود اينست كه حروف مذكور معطوف را به معطوف اليه تنها در لفظ مرتبط مى‌سازند نه در معنا.

البتّه « بل » از نظر سيبويه و « لكن » و « لا » بعقيده تمام ادباء اينطور مى‌باشند.

ناگفته نماند كه « ليس » نيز از نظر كوفيّون حرف عاطفه‌اى است كه معطوف را لفظا به معطوف اليه مرتبط مى‌سازد.

مانند:

لم يبدو امرء لكن طلا (مردى ظاهر و نمايان نشد ولى گوساله وحشى پيدا