المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٢٥ - شرط اعمال مصدر

ميما فكالمصدر بالإجماع نحو:

ترجمه و شرح‌

مبحث اعمال مصدر و اسم مصدر

مصنّف گويد:

مصدر را در عمل كردن بفعلش ملحق كن اعمّ از آنكه مضاف بوده يا مجرّد از اضافه و با تنوين باشد و يا احيانا با الف و لام استعمال گردد.

شارح گويد:

مصدرى كه مضاف باشد و عمل كند اكثر بوده و مجرّد از اضافه و يا تنوين باشد مطابق با قياس و قاعده است و با الف و لام آمدنش بسيار نادر و كمياب مى‌باشد.

شرط اعمال مصدر

شارح گويد:

مصدر بطور مطلق و بدون قيد و شرط عمل نمى‌كند بلكه داراى شرائطى است كه ذيلا درج ميشوند:

الف: آنكه ضمير نباشد.

ب: آنكه محدود نباشد.

ج: آنكه جمع نباشد.

د: مصدر عبارت باشد از فعل با « ان » يا با ماء مصدريه بطوريكه اگر فعل را با آن يا ما بخواهيم بجاى مصدر قرار دهيم بتوانيم.

مثال‌

مانند فرموده حقتعالى:

و لو لا دفع اللّه الناس.

( اگر نبود باز داشتن حقتعالى مردم را ...).

شاهد در « دفع » است كه مصدر بوده و چون واجد شرائط فوق است عمل كرده « اللّه » فاعلش بوده و « الناس » مفعولش مى‌باشد.

و نيز مثل: