المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٣١٧ - طرز ساختن صيغه تعجب از افعالى كه فاقد شرائط هستند

نمى‌باشند بطورى كه اشباه و نظائر آنها را بتوان با آنها سنجيد و قياس نمود.

مصنّف گويد:

از خصائص فعل اين باب آنست كه معمولش هرگز برآن مقدّم نمى‌شود و نيز اتّصال فعل بمعمول و فاصله واقع نشدن بين آنها لازم مى‌باشد.

شارح گويد:

در ايندو حكم خلافى از ادباء نقل نشده و جملگى برآن اتّفاق دارند.

سپس مصنّف گويد:

فاصله شدن بين فعل تعجّب و معمولش بواسطه ظرف يا جارّ و مجرور در استعمالات وارد شده ولى در عين حال در جواز و عدم جواز آن بين حضرات اختلاف مى‌باشد.

شارح گويد:

فاصله شدن ظرف يا جارّ و مجرور بين فعل تعجّب و معمولش هم در نظم وارد شده و هم در نثر.

همچون قول عبّاس بن مرداس سلمى:

يعنى: و پيامبر مسلمين فرمود:

بسوى امرهاى نيك و كارهاى پسنديده سبقت بگيريد و چقدر محبوب است نزد ما اينكه تو از پيشى گيرندگان در اين امور باشى.

شاهد در « الينا » است كه بين « احبب » يعنى فعل تعجّب و فاعلش كه « ان تكون المقدّما» باشد فاصله شده.

و نيز مانند قول عمرو بن معديكرب:

ما احسن فى الهيجا و لقائها) چقدر ديدار او در ميدان حرب نيكو و پسنديده است).

شاهد در فاصله شدن « فى الهيجا» است بين « ما احسن» كه فعل تعجّب بوده و معمولش يعنى لقائها.

سپس شارح گويد:

همان طورى كه مصنّف گفته البتّه در جواز و عدم جواز فصل بين ادباء اختلاف است: