المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٩٢ - پارهاى از وجوه اختلاف بين اسم فاعل و صفت مشبهه

شارح گويد:

مقصود اينست كه صفت مشبهه هم عمل رفع نموده و هم نصب داده و هم جرّ مى‌دهد:

امّا رفع بنابر اينست كه معمول مرفوع فاعلش باشد.

و امّا نصب بنابر اينست كه معمول منصوب در صورت معرفه بودن به مفعول تشبيه شده و به فرض نكره بودنش تمييز باشد.

و امّا جرّ بنابر اينست كه معمول مجرور مضاف اليه صفت باشد.

پس تا اينجا بيان شد كه معمول صفت مشبهه داراى سه حالت است: رفع، نصب و جرّ.

حال مى‌گوئيم:

در اين سه حالت صفت يا با الف و لام بوده و يا بدون آن مى‌باشد و بدين ترتيب از ضرب سه حالت قبل در ايندو شش صورت متصوّر مى‌گردد.

و نيز مى‌گوئيم در اين شش صورت معمول از سه حال خارج نيست.

يا با الف و لام بوده و لا متّصل به صفت است و يا نه الف و لام داشته و نه متّصل بآن مى‌باشد و از ضرب اين سه در شش صورت سابق هيجده صورت تصوير مى‌گردد كه عجالتا به پاره‌اى از امثله آن اشاره مى‌كنيم:

١- رأيت الرجل الجميل الوجه (ديدم مردى را كه صورتش نيكو بود).

در اين مثال صفت « الجميل » با الف و لام بوده و معمول (الوجه) نيز با الف و لام و مرفوع آمده است تا فاعل آن باشد.

٢- رأيت الرجل الجميل الوجه.

در اين مثال صفت با الف و لام بوده و معمول نيز با الف و لام مى‌باشد ولى منصوب آمده است تا تشبيه به مفعول شده باشد.

٣- رأيت الرجل الجميل الوجه.

در اين مثال صفت با الف و لام بوده و معمول نيز با الف و لام مى‌باشد ولى مجرور آمده است تا مضاف اليه صفت باشد.

٤- رأيت رجلا جميلا الوجه.

در اين مثال صفت (جميلا) بدون الف و لام بوده ولى معمول با الف و لام و مرفوع آمده است.