المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٤٥٥ - حذف واو و شرط جواز آن

عليه و آله و سلّم:

تصدّق رجل من ديناره من درهمه من صاع برّه من صاع تمره.

( مردى از دينار و از در هم و از خرمايش صدقه داد).

شاهد در حذف عاطف است از « من درهمه» و « من صاع بره» و « من صاع تمره» و در تقدير و من درهمه و من صاع برّه و من صاع تمره مى‌باشد.

و نظير مثالى كه ابى عثمان از ابو زيد حكايت كرده:

اكلت خبزا لحما تمرا (خوردم نان و گوشت و خرما را).

تقدير و لحما و تمرا مى‌باشد.

قوله: لو منع من العطف عليه: ضمير در « عليه » به ضمير مجرورى راجع است.

قوله: لمنع من توكيده: يعنى توكيد ضمير مجرور.

قوله: مع انّ ذلك جايز: مشار اليه « ذلك » تأكيد و ابدال از ضمير مجرور مى‌باشد.

قوله: و لانّه لو كان الحلول الخ: ضمير در « لانّه » بمعناى « شأن » مى‌باشد.

قوله: مع جوازه: يعنى جواز مثال مذكور.

قوله: الّذى تسائلون به و الارحام: آيه (١) از سوره نساء.

قوله: فمن كان منكم مريضا الخ: آيه (١٨٤) از سوره بقره.

قوله: و جعل لكم سرابيل الخ: آيه (٨١) از سوره نحل.

متن: «٥٦٢»

تجزيه و تركيب‌

بعطف: جارّ و مجرور، متعلّق به « انفردت » ، مضاف.

عامل: مضاف اليه، موصوف.

مزال: اسم مفعول، صفت براى « عامل ».

قد: حرف تحقيق.

بقى: فعل ماضى، مفرد، مذكّر، غائب.

معموله: مضاف و مضاف اليه، فاعل براى « بقى » و جمله « قد بقى معموله» صفت بعد از صفت است براى « عامل ».

دفعا: مفعول‌له و عاملش « عطف » مى‌باشد.