المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٢٣٩ - مبحث اعمال اسم فاعل

صنفى هستند. كه رنگارنگ و مختلف مى‌باشند).

شاهد در « مختلف » است كه اسم فاعل بوده و موصوفش كه « صنف » است حذف شده لذا در « الوانه » بعنوان فاعليّت عمل كرده است.

قوله: ما صيغ من مصدر: كلمه « صيغ » ماضى مجهول بوده يعنى ساخته مى‌شود.

قوله: موازنا للمضارع: مقصود از « وزن » در اينجا وزن عروضى است نه وزن صرفى وزن عروضى آنست كه دو كلمه چنان با هم مطابق باشند كه در مقابل حركات يكى، ديگرى نيز حركت و در قبال سكناتش سكون داشته باشد مانند:

يضرب و ضارب.

ياء از « يضرب » متحرّك بوده، ضاد از « ضارب » نيز متحرّك است.

ضاد از « يضرب » ساكن بوده، الف از « ضارب » نيز ساكن مى‌باشد.

راء از « يضرب » متحرّك است، از « ضارب » نيز حركت دارد.

لازم بتذكّر است كه واجب نيست در نوع حركت نيز با هم متّفق باشند، لذا « ينصر » و « ناصر » هم وزن هستند اگرچه حرف سوّم « ينصر » ضمّه و حرف سوّم « ناصر » كسره دارد.

قوله: ليدلّ على فاعله: ضمير در « فاعله » به مصدر باز مى‌گردد.

قوله: غير صالح للاضافة اليه: ضمير در « اليه » به فاعل راجع است يعنى اسم فاعل به فاعل اضافه نميشود.

قوله: جاريا على صيغته الاصليّة: همچون غالب اسماء فاعل نظير: ضارب، ناصر، مانع و امثال آن.

قوله: و معدولا عنها: مانند صيغه مبالغه كه برصيغه اصلى اسم فاعل نمى‌آيد.

قوله: لانّه حينئذ: ضمير در « لانّه » به اسم فاعل راجع بوده و كلمه « حينئذ » يعنى حين كان عن مضيّه بمعزل.

قوله: فان لم يكن: يعنى فان لم يكن عن مضيّه بمعزل.

قوله: و من الناس و الدّواب الخ: آيه (٢٨) از سوره فاطر.

متن: «٤٣١»