المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٥٦٨ - مبحث اسماء افعال و اسماء اصوات

توضيح و شرح مرام مصنّف در اين مقام اينست كه:

برخى از اسماء افعال از حرف جرّ و ظرف نقل داده شده‌اند مانند:

عليك بمعناى الزم (ملازم باش)، دونك بمعناى خذ (بگير) اليك بمعناى تنّح (دور شو).

البتّه بايد توجّه داشت كه اين قسم از اسماء افعال صرفا با اتّصال به ضمير مخاطب استعمال مى‌شوند چنانچه ملاحظه گرديد.

و امّا اينكه در برخى كلمات: عليه رجلا و على الشئ و الىّ وارد شده شاذّ و برخلاف قاعده است قابل توجّه آنكه ضميرى كه به اين كلمات متّصل است از نظر بصريّين در محلّ جرّ بوده و به عقيده كسائى در محلّ نصب و پيش فرّاء در محلّ رفع مى‌باشد.

مصنّف گويد:

و همچنين است « رويد » و « بله » در حالى كه نصب‌دهنده هستند.

شارح گويد:

يعنى: همان طورى كه اسم فعل از جارّ و مجرور و ظرف گاهى منقول است گاهى نيز از مصدر منقول مى‌باشد مانند: رويد زيرا اين كلمه از اروده اروادا به معناى امهله امهالا بوده، سپس ارواد را تصغير ترخيم نموده، رويد شد بعدا آنرا اسم براى فعل قرار دادند لذا مبنى برفتح گرديد.

و همچنين بَله زيرا اين كلمه در اصل مصدر است براى فعلى كه مرادف با « دع » مى‌باشد سپس آنرا از اصلش نقل داده و اسم براى فعل قرار داده و آنرا مبنى برفتح كردند.

ناگفته نماند اسم فعل بودن ايندو (رويد، بله) در حالى است كه عمل نصب نمايند مانند:

رويد زيدا (مهلت بده زيد را) يا بله زيدا (واگذار زيد را).

ولى در غير اين صورت مصدر بحساب مى‌آيند چنانچه مصنّف گفته:

و در حالى كه مصدر هستند عمل جرّ مى‌نمايند.

يعنى وقتى عمل جرّ كنند مصدر معرب محسوب مى‌شوند مانند: رويد زيد (مهلت‌