المباحث النحويه شرح سيوطى - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ١٦٤١ - منصرف شدن اسماء غير منصرف در مورد ضرورت و رعايت تناسب آيات با هم

قبلا گذشت بعيد نمى‌باشد.

مصنّف گويد:

كلمه منصرف نيز گاهى بخاطر اضطرار غير منصرف استعمال مى‌شود و اين رأى كوفيّون و اخفش است اگرچه سيبويه آنرا منع كرده و از جوازش ابا نموده است.

و از همين قبيل است قول حرثان بن حرث:

يعنى: و از جمله كسانى كه زائيده‌اند آن جماعت او را عامر است كه صاحب طول و عرض مى‌باشد يعنى هيكلى درشت و جثّه‌اى قوى دارد.

شاهد در « عامر » است كه منصرف بوده ولى بجهت ضرورت شعرى غير منصرف و بدون تنوين آورده شده.

قوله: فى آخر قوليه: در نسخه ديگر فى احد قوليه ضبط شده است.

قوله: لما ذكر: مقصود از « ما ذكر» اينست كه تعريف و علميت در اسمائى كه مؤثّر بوده و سبب عدم انصراف آنها مى‌باشد وقتى زائل شود اسم بدون سبب مانده لاجرم منصرف مى‌شود.

قوله: و لم ينقل عنه خلافه: ضمير در « عنه » به اخفش راجع است.

قوله: نحو حميد و عمير: حميد تصغير احمد و عمير تصغير عمر مى‌باشد.

قوله: طريقه السابق: مقصود از « طريق سابق جوار» آنست كه در حالت رفعى و جرّى ياء آن را حذف كرده و حرف ما قبل ياء كه « راء » باشد را منوّن مى‌سازيم و در حالت نصبى ياء را ثابت و مفتوح مى‌كنيم.

قوله: كقاض لامرأة: يعنى مانند قاضى كه علم شده باشد براى زنى.

قوله: و السّجع: سجع همان قافيه است با اين فرق كه در شعر بنام قافيه و در نظم بنام سجع خوانده مى‌شود.

قوله: و الرّضى: يعنى مرحوم نجم الأئمّة صاحب شرح كافيه.

قوله: سبأ بنباء: آيه (٢٢) از سوره نمل.

قوله: سلاسلا و اغلالا: آيه (٤) از سوره انسان.

قوله: ودّا و لا سواعا الخ: آيه (٢٣) از سوره نوح.

قوله: و آخر الفواصل: مقصود از « فواصل » آخر آيات قرآنى است.

قوله: كالمنادى: يعنى منادائى كه از باب ضرورت بآن تنوين داده‌ايم جايز است هم‌